Bankacılıkta kârlılık sorunu sürüyor

Hisse senedi İMKB'de işlem gören 9 bankadan 8'i 2003 bilançolarını açıkladı. Bunlardan 6'sı kârlarını önceki yıla göre artırmış. Bu nedenle görünüşte sorun yok. Ancak kâr artışının kaynaklarına bakıldığında sektörün kârlılık sorununun devam ettiği görülüyor.

Açıklanan tablolara göre kârlardaki artış esas faaliyet alanı olan kredilerden değil, sermaye piyasa işlemleri ve kambiyodan geldi. Diğer bir deyişle geçen yıl faizler düştü; TL değerlendi ve böylece bankalar kârlarını artırabildiler. O zaman insanın aklına "Eğer faizler düşmek yerine artsa, lira değerlenmek yerine değer kaybetse ne olur?" sorusu geliyor. Cevap belli: Kârlar bu yılın altına düşer hatta eksiye geçebilir. Şimdilik faiz ve kurda böyle bir sonuca yol açacak keskin bir dönüş beklenmiyor ancak 2004'teki faiz düşüşü ve lira değerlenmesinin 2003 boyutlarında olmasını da kimse beklemiyor. 2003 istisnai bir yıldı, lira nominal olarak yüzde 18 ve reel olarak yüzde 40 dolayında değerlendi, yıl içinde yüzde 75'i gören faizler ise yılı yüzde 25 dolayında kapattı. Böylesine muazzam bir hareketi portfoyünde yüklü miktarda Hazine kağıdı ve dövizde açık pozisyon ile karşılayan bankalar güzel kârlar yazdılar.

Ancak esas faaliyet alanı konusunda fikir veren "Net Faiz Gelirleri"ndeki tablo daha farklıydı. Bankaların faiz gelirleri ile giderleri arasındaki fark 2003'te azaldı. Buna karşın bankaların sermaye piyasası ve kambiyo kârlarını gösteren "Net Ticari Kârları" arttı. Bu gelişmede bazı bankaların kambiyo zararlarını "diğer giderler" altında göstermelerinin de etkisi var ancak nedeni ne kadar teknik de olsa 2003 verileri bankacılık sisteminde hâlâ kârlılık sorunu olduğunu gösteriyor.

Krediden kâr artıramayan bankalar net ücret ve komisyon gelirleri ile kredi kartları gibi alanlara yönelerek faiz dışı kalemlerde artış sağladılar ancak burada da gidebilecekleri yer sınırlı. Örneğin kredi kartlarında rekabetin yoğun olduğu ve doymuş bir piyasa var. Sektörün genel olarak bu alanda daha fazla büyümesi çok zor. Ancak birbirlerinin pazar payından alacaklar.

Öyleyse ne yapmalı?
Akbank Genel Müdür Yardımcısı Hayri Çulhacı bankaların faiz getiren aktiflerinin tükendiğini ve bu nedenle iştirak ve gayrimenkul gibi aktiflerin elden çıkarılması gerektiğini söylüyor.

Birçok bankacı, bankaların kredi verebilmesi için ekonominin büyümesi ve reel sektörün kredi talep eder ve bu krediyi etkin yatırımlara dönüştürebilir hale gelmesinin gerektiğini söylüyorlar. Bunun için de ekonomide istikrarlı bir büyüme ve faizlerin düşmesi gerekiyor. Bankaların ise daha fazla kredi verebilecek kaynakları yaratmak için daha çok mevduat toplamaları gerekiyor. Öte yandan mevduattaki sınırsız güvence temmuzda sınırlanacak. Yani sektördeki rekabet daha da artacak. Bu rekabette avantajlı konuma geçmek için bankaların yönetim giderlerini daha da kısmaları ve sermaye yapılarını daha da güçlendirmeleri gerekebilir. Bu nedenle önümüzdeki dönemde yerli ya da yabancılarla yeni ortaklıklar gündeme gelebilir; özellikle AB'den müzakere tarihi alınırsa.