Verimlilik artıkça kur sorun olmaz

Türk Lirası son iki yılda ciddi şekilde değerlendi. Bunu reel kur endekslerinden görebiliyoruz. Örneğin Bilkent Üniversitesi'nden Faruk Selçuk'un Reuters için hazırladığı 1999 Haziran =100 bazlı "Reel Döviz Kuru Endeksi"ne göre lira başlıca para birimleri karşısında değerli konumda bulunuyor.
Endekse göre TL dolar karşısında 1999 Haziran'dan bu yana reel olarak yüzde 42.6 değer kazandı. Kur ilişkisini dış ticaret hacmi oranında ele alan tartılı kur endeksine göre ise değerlenme yüzde 25.8. IMF destekli programın başlama tarihi olan 2000 Ocak'tan bu yana ise lira dolar karşısında yüzde 36.7 ve Euro karşısında 11.3 değerlendi. Ticaret ağırlıklı endekse göre lira yüzde 20.6 daha değerli.
Bu durum özellikle ihracatçılar tarafından endişe ile karşılanıyor ancak, analistler ekonomideki verimlilik artışı sürdükçe ve iç talepte ciddi bir patlama olmadıkça kurlardan kaynaklanan bir sorun yaşanmasını beklemiyorlar.
Liranın aşırı değerlendiği dönemde yaşanan üretkenlik artışına ve birim ücretlerdeki düşüşe dikkat çeken Selçuk, TL'deki değerlenmenin önemli bir kısmının bu üretkenlik artışı ile açıklanabileceğini söylüyor. Kurdaki değerlenmeyi haklı kılan üretkenlik artışının kalıcı olması için ise yapısal reformların sürmesi gerekiyor.
Verimlilik artışını DİE'nin imalat sanayi verimlilik endeksinden görebiliriz. Krizin patladığı 2001 ilk çeyreğinde 105.1 olan endeks 2003 üçüncü çeyrekte 137'ye çıkmış.
Bender Menkul Ekonomisti Emin Öztürk'e göre kur ve verimlilik birbirini besleyen bir döngü içine girebiliyor: "İç talebin çok güçlü olmadığı zamanlarda kurun değerlenmesi firmaları daha verimli olmaya yöneltiyor. Firmalar daha verimli oldukça ihracatı sürdürebiliyor. İhracat sürdükçe kur daha da düşüyor."
Verimlilik artışının önemli bir bölümünün kaynağı olan ücretler iç talep kısıtlaması nedeniyle son yıllarda baskı altında. Bu baskının kalkması halinde verimlilikte sağlanan iyileşmenin bir kısmı kaybolabilir. Eğer verimlilikteki artış o ya da bu nedenle sağlanmazsa o zaman kurdaki değerlenme sorun olmaya başlayabilir.
Kurdaki değerlenme Türkiye'ye önemli fırsatlar kazandırdı ve kazandırıyor. TL'nin değerlenmesinin enflasyondaki düşüşte payı büyük. Yine bu değerlenme nedeniyle bütçedeki borç faiz yükü düşük kaldı. Bankalar da kurun düşük seyretmesinden memnun. Diğer bir deyişle TL'nin değerlenmesi ekonomideki iyileşmeye katkıda bulundu ancak bu katkının 2001 krizinin ardından başta imalat sanayii ve finans kesimi olmak üzere bazı sektörlerde yaşanan toplu işten çıkarmalar sayesinde sağlandığını unutmamak lazım. Yani binlerce insan ve aile bu iyileşmenin bedelini acı bir şekilde ödedi.