Kura rağmen ihracat arttı

Geçen yılın ortalarına gelindiğinde ihracatçılar Türk Lirası'ndaki değerlenmenin önüne geçilememesi halinde yılın ikinci yarısında ihracatın gerileyebileceği uyarısında bulunmuş ve hükümetten kur garantisi istemişlerdi.
İhracatçılar bu uyarıyı yaptığı sırada haziran başıydı. Liradaki değerlenme o tarihten sonra durmadı, devam etti. Ancak ihracat öne sürüldüğü gibi gerilemek bir yana artmaya devam etti. 2003 dış ticaret rakamları dün açıklandı. İhracat yüzde 30 artışla 46.9 milyar dolarlık rekor seviyesine yükseldi. Her ne kadar bu artışın yarıya yakın kısmı dolar/euro paritesinde euro lehine olan değişimden kaynaklansa da geriye kalan kısım yine de hatırı sayılır bir artışı ifade ediyor.
Türkiye'nin toplam ihracatının yüzde 8'ini tek başına gerçekleştiren yani ülkenin en büyük ihracatçılarından biri olan Koç Topluluğu da rakamlarını dün açıkladı. Türk lirasının nominal olarak yüzde 18 değerlendiği 2003 yılında Koç, ihracatını dolar bazında tam yüzde 60 artırmış.
Gerek Koç'un rakamları gerekse Türkiye'nin toplam ihracatındaki sıçrama kurun ihracat artışı için tek destek olmadığını, hatta liranın değerlenmesine rağmen ihracat artışının mümkün olduğunu gösteriyor.
İç talepteki daralma firmaları mallarını dışarda satmaya zorladı. Ancak ihracat artışında baş rol oynayan diğer bir faktör ise kriz sonrası şirketlerin gerçekleştirdikleri verimlilik artışları oldu.
Verimlilik artışını tespit etmek kolay değil. Elimizde veri olarak sadece DİE'nin imalat sanayi kısmi verimlilik endeksi var. Son olarak 2003 üçüncü çeyreği itibariyle açıklanan endeks krizden bu yana verimliliğin yüzde 30 arttığını gösteriyor.
Ekonomideki verimsizlik ve verimsizlerin elenmesine neden olan krizlerden sonra bu tip verimlilik artışlarının yaşanması normal. Sorun verimlilik artışının ne yolla sağlandığı ve ne kadar sürdürülebileceği.
Krizde daralan talep ve satışlar karşısında işçi çıkarmak verimlilik artışı için bir yol. Ücretleri aşağı çekmek ya da dondurmak da. Kriz döneminde Türkiye'deki firmalar emeğe dayalı bu tür yollara sıklıkla başvurdular. Öte yandan teknolojiyi iyileştirerek, daha ucuz girdi temin ederek, çalışanları eğiterek verimliliği artırmak da mümkün. Üstelik bu yolla sağlanan verimlilik artışları daha kalıcı olabiliyor.Türkiye'deki verimlilik artışının nereden kaynaklandığını bilemiyoruz. Bunun için şirketler bazında kapsamlı çalışmalar yapılması gerekiyor. Ancak şu aşamada bildiğimiz sadece işçi çıkararak ya da ücret artışlarını dondurarak sağlanan verimlilik artışlarının çok uzun ömürlü olmadığıdır. Eğer son üç yılda kazanılan verimlilik artışları kaybedilmeye başlanırsa o zaman kur sorun olmaya başlayabilir.