2007'de elektrikte arz sorunu yaşanacağını hesaplayan DPT'nin önerisi kabul edilirse önümüzdeki yıllarda kilovatsaat başına 0.1 centlik kesinti gündeme gelebilecek....
DPT'nin uyarısı ile gündeme gelen 2007 yılından sonra arz eksikliği tartışmasında herkesin gözü yine DPT'nin "sistem kredi garantisi" önerisinde. Çünkü DPT'nin çalışmasında 2007 yılında elektrik sıkıntısına girilmemesi için yatırımların şimdiden başlaması gerekiyor. Ancak, ortada yatırımcı bulunmadığı için bir "sistem garantisinin" olmasının şart olduğu belirtiliyor ve bunun için de adres olarak "elektrik faturaları" gösteriliyor. Zaten DPT ile Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun arasını da açan Dünya Bankası'nın "biraz üzerinde düşünelim" dediği konu bu. Elektriğin birim fiyatında bir artışı öngören sistem garantisi fonunu DPT'de bu çalışmayı hazırlayanların başında gelen Enerji Sektörü Uzmanı Vedat Şahin'e sorduk. DPT olarak en büyük kaygılarının 2007 yılından sonra enerjide arz eksikliği sorunu çıkması olduğunu söyleyen Şahin ortada yatırımcı bulunmadığına dikkat çekti. Şahin, şunları söyledi: "EPDK'ya yapılan lisans başvuruları kesin yatırıma dönecek diye bir şey yok. Bundan önce yap-işlet-devret projeleri sırasında bize 210 başvuru yapıldı. Bunların 97'si izin aldı, ancak sadece 15 gerçekleşme oldu. Serbest piyasa şartlarında elektrik fiyatlarının ucuz olması gerekiyor. Kim bu ortamda kredili yatırım yapmaya cesaret edebilir."
ARTIK TEMEL ATILMALI 2008 yılına girildiğinde en azından 1000 megavatlık yani 9 milyar kilovatsaatlik bir santralin devreye girmiş olması gerektiğini anlatan Şahin, sistem garantisi ile ilgili çalışmalarını şöyle anlattı: "Sistem garantisinde söz konusu yatırımların teşvik edilmesi için belirli bir dönem elektrik faturalarından bir fon kesilmesi söz konusu olabilir. Üstelik bu bugünden yarına olacak bir şey değil. Yatırımcı yatırımını yapar, kredi dönüşü sırasında bu fonda biriken paradan köprü kredisi kullanabilir. Diyelim 2007 yılında 150 milyar kilovatsaat elektrik tüketildi. Elektriğin birim fiyatı da 5.5 cent. Bunun yerine 5.6 cent aldığınızda 150 milyon dolar fonda para birikmiş olacak. Bu da 1000 megavatlık bir santralin köprü kredi ihtiyacını karşılayabilir." 100 megavatlık bir doğalgaz santralin yaklaşık 800 milyon dolarlık bir yatırım demek olduğunu da kaydeden Şahin, "Bu büyüklükteki bir santral ne kadar sürede tamamlanır?" sorumuza ise "3-4 yıl" yanıtını verdi. Bir başka deyişle 2008'de enerji sıkıntısının doğmaması için önümüzdeki aylarda ilk temellerin atılması gerekli görünüyor...
Hazine garantili yöntem * Özel sektörün enerji alanında yaptığı yatırımlarda devlet yapişlet- devret ve yap-işlet modellerini uyguladı.
* Her iki modelde de yatırımcı kredisini bulup yatırımını kendi yapıyor ve devlet "alım garantisi" verdi.
* Ancak 1990'lı yıllarda yapılan YİD santrallerinde kullanılan kredilerin oldukça yüksek olması ve var olan alım garantisi nedeniyle bugün bu santrallerden pahalı elektrik alınması söz konusu.
Bugünkü sistem * Enerji üretiminde faaliyet göstermek isteyen şirketler Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'na lisans başvurusu yapmak zorundalar.
* Bugüne kadar EPDK'ya üretim faaliyetinde bulunmak üzere toplam 10 bin mw kurulu güce karşılık 315 başvuru yapıldı. * Bu başvurularından 3.180 mw kurulu güce karşılık gelen 85'ine lisans verilmesi uygun bulundu. Yatırımların gerçekleşmesi ve üretim aşamasında hiçbir destek bulunmuyor.
DPT'nin önerisi * Yeni projelerin kredi geri ödemeleri "elektrik faturalarından " yapılacak kesintilerden oluşan bir fon ile desteklenecek.
* Bu fondan yatırımın finansmanı mümkün olmayacak. Üretim aşamasında şirket aldığı yatırım kredisini ödemekte sıkıntıya düşerse bu köprü kredisinden yararlanabilecek.
* Türkiye'nin enerji yatırım ihtiyacı sürdüğü sürece devrede olan fon bağımsız bir kurum tarafından işletilecek. Şirket aldığı köprü kredisini geri ödemeşse santral bu kuruma geçecek.
