Prim biraz fazla oldu galiba

Takasbank'tan alacağı primin yüksekliğini kâr artışına bağlayan İMKB Başkanı Osman Birsen "Bu nedenle yöneticilere verilecek prim miktarını sınırlamak için çalışma başlattık" dedi
İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB) Başkanı Osman Birsen'in, Takasbank'taki görevi nedeniyle alacağı yıllık primin miktarı 700 milyar lira mı? Bu soru etrafında dönen spekülasyon önceki gün gazete sayfalarına yansıdı. Görev süresi yıl sonunda dolacak Birsen'in tekrar borsa başkanlığına seçilmemesi için birileri düğmeye mi basmıştı? Yoksa SPK'nın yaptığı inceleme tesadüfen mi basına sızmıştı?

Cumhurbaşkanı, Başbakan ve Ekonomiden Sorumlu Devlet Bakanı'nın üçlü imzası ile İMKB'nin başına getirilen Osman Birsen ile dün bu konu üzerine sohbet imkânı bulduk.

Birsen, Takasbank'tan prim almasının "otomatik" olduğunu yani kendi inisiyatifiyle gerçekleşmediğini söyledi. Birsen'in açıklamalarıyla otomatiğe bağlı noktaların altını çizelim:

Mevduat toplamayan ve hisse senet işlemlerinde saklama, takas ve hisse senetlerinin numaralandırılması işlemi yapan Takasbank'ın yönetimini belirleyen yüzde 22.6 oranındaki A tipi hissenin sahibi İMKB. Dolayısıyla borsa başkanları otomatik olarak Takasbank'ın da Yönetim Kurulu Başkanı.

Takasbank her yıl elde ettiği vergi sonrası kârının yarısına yakınını (yüzde 43 civarında) ana sözleşmesine göre otomatik olarak "garanti fonuna" atıyor. Kalan kârın yüzde 4'ü ise "jestiyon" olarak banka çalışanlarına ve yönetim kurulu üyelerine dağıtılıyor. Eskiden dağıtılan primin oranı yüzde 5.4 imiş.

Jestiyonun dağılımı şöyle: Bankanın yaklaşık 250 çalışanına genelde 3 maaş prim dağıtılıyor. Geri kalan kısım ise bankanın yöneticileri ile yönetim kurulu üyelerine dağıtılıyor. Yönetim Kurulu Başkanı ve Genel Müdür, yine otomatik olarak üyelere verilen miktarın 10 katı kadar prim alıyor. Borsa Başkanı Birsen'in verdiği bilgilere göre olayın teknik tarafı böyle.

Birsen devam ediyor:
"1992 yılından beri uygulama bu şekilde devam ediyor. Kârdan pay almak, benim yarattığım bir pozisyon neticesinde olmuyor. Otomatik bir uygulama. Basında çıkan rakamlar abartılı. Çünkü henüz 2001 yılına ait banka genel kurulu yapılmadı. Burada dağıtılacak kâr belli olacak. Ancak bizim dönemimizde Takasbank'ın kârı arttığı için Türk Ticaret Kanunu'na göre şekillenen kâr paylaşımda mutlak rakamlar büyümüş olabilir. Arkadaşlar konuyu inceliyor. 'Acaba, alınacak prim için bir tavan getirebilir miyiz' şeklinde bir çalışma başlattık."

SPK, gözetiminde çalışan Takasbank'ın yönetiminde, 1995 yılından beri bir üye bulunduruyor. SPK yeni bilgilendiği konu hakkında, geçtiğimiz ay şu kararı verdi:

"SPK üyesi bir devlet memurudur. Bir devlet memurunun her ay ne kadar huzur hakkı alacağı Yüksek Planlama Kurulu kararına göre bellidir. Bu rakam ayda 200 milyon lirayı aşamaz. Dolayısıyla 200 milyon liranın üzerinde alınan miktar SPK'ya gelir kaydedilmek üzere iade edilmelidir" Edindiğim bilgiye göre, SPK'lı üyenin payına 20 milyar lira düştü. Ve bunun 18 milyar lirası, SPK'ya gelir kaydedilmek üzere iade edilmesi kararlştırıldı. Geçmiş yıllarda, banka da görev yapan SPK'lı üyelerden de aldıkları para geri istendi. SPK'nın bu kararını hatırlattığımızda Birsen şu yanıtı verdi: " SPK çalışanları Emekli Sandığı'na bağlı bir statüde çalışıyor. Ücret rejimi açısından İMKB Başkanı ve çalışanları ise SSK'ya bağlı. Yani işçi statüsündeyiz. Bu farklılık SPK'nın olaya bakışında belirleyici oldu sanırım."

Birsen'in hesabı '200 milyar' diyor
Borsa Başkanı Osman Birsen, başkanlığını yaptığı bankanın kârından bu yıl ne kadar prim alacak? Kendisi 'henüz bilgi sahibi değilim' dese de, onun verdiği teknik detaylarla şu spekülatif hesabı yapabiliriz.

2000 yılı faaliyet dönemiyle birlikte Takasbank son üç yıl sırasıyla 5.8, 9.6 ve

18.8 trilyon lira net kâr elde etti. 2001 yılında ise 70 trilyon lira net kâr elde edildi. Buna göre bu paranın 30 trilyon lirası Garanti Fonu'na gidecek. Geriye kalan 40 trilyon liranın yüzde 4'ü yani 1.6 trilyon lira jestiyon olarak ayrılacak. (Önceki gün yaptığımız hesap yüzde 5.4'e göre yapılmıştı) Bankanın 243 çalışanına ortalama 1.5 milyar lira maaş üzerinden 3 maaş prim verilecek. Bu da yaklaşık 1 trilyon lira ediyor. Geriye kalan yaklaşık 600 milyar liranın ise 400 milyar lirasını Emin Çatana ve Osman Birsen eşit paylaşacak. 10 yönetim kurulu üyesi de 20'şer milyar lira ile yılı kapatacak. Olayın net fotoğrafı bir ay sonra yapılacak Takasbank Genel Kurulu'nda ortaya çıkacak.

Yavuz SEMERCİ