Paramızın değerini niye koruyamadın?

3 yıl süren soruşturma sonuçlandı. Tayland Merkez Bankası eski Başkanı hakkında ulusal parasının değerini koruyamadığı için 1.6 milyar dolarlık tazminat davası açıldı
Dün Tayland kaynaklı bir haber, dünyanın tüm merkez bankası başkanlarını koltuklarından zıplattı. Tayland Maliye Bakanlığı 1997 yılında ulusal para birimi Baht'ın değerini koruyamayan ve döviz rezervlerinin miktarını olduğundan fazla gösteren Merkez Bankası eski Başkanı Rerngchai Marakanond aleyhine 1.6 milyar dolarlık tazminat davası açma kararı verdi.

3 yıl süren soruşturma sonucu suçlu ilan edilen Başkan'ın bu kadar paraya sahip olmadığını belirten kaynaklar, "Dava parayı tahsil etmekten çok, yalnız Tayland'ı değil bütün Güneydoğu Asya ekonomilerini perişan eden 1997'deki mali krizden, kimin kişisel olarak sorumlu olduğunun ortaya konulması amaçlandı" yorumunu yaptı.

Soruşturma komisyonu, başkanın kasıtlı olmadığı için hapis cezası istemine gerek bulunmadığı görüşüne vardı. Marakanond ise bakanlığın kararı üzerine yaptığı açıklamada, suçsuz olduğunu ve "günah keçisi" seçildiğini söyledi.

DOMİNO TAŞI DEVRİLİYOR
Tayland, Asya ülkelerinin birbiri ardına deviren krizin kıvılcımını çakan ülke oldu. Doların değer kazanması, buna karşılık en önemli ihracat pazarı Japonya'nın durgunluğa girmesi, bankaların gayrimenkulde milyarlarca dolar batırması, Asya krizinin tetikleyicisiydi.

Uluslararası yatırım bankalarının alarm sinyali alındığını yazan raporlarının gelmeye başladığı 1997'nin ilk günlerinde, Tayland'ın altıncı büyük bankası, rüşvet ve yolsuzluk nedeniyle mali sıkıntıya girerek kepenklerini kapattı. Böyle bir iflas nedeni, Tayland Merkez Bankası'na ilk darbeyi vurdu.

Yatırımcılar Tayland Bahtı'ndan kaçmaya, tasarruf sahipleri bankalardan para çekmeye başladı. Tayland Merkez Bankası, para birimini korumaya çalışsa da, faiz oranlarını yükseltse de, yatırımcıların panik şekilde dövize yönelmesinin önüne geçemedi.

Krizin ayak sesleri duyulurken, hükümetin "Paniğe gerek yok, ekonomi güçlüdür" şeklindeki açıklamaları, bazı yandaşlar da bulmadı değil. Bu kesim, merkez bankasının hâlâ çok güçlü bir rezervi olduğunu en önemli argüman olarak öne sürüyordu.

Başbakan'ın, Haziran ayının son günü TV'lerden "Kesinlikle devalüasyon olmayacak" diye halka seslenmesine rağmen, Tayland Merkez Bankası Başkanı Rerngchai Marakanond bir bant içinde dalgalanan Baht'ın 2 Temmuz'da serbest dalgalanmaya bırakıldığını açıkladı. İkinci adım olarak da 20 milyar dolarlık mali yardım için IMF'nin kapısı çalındı.

IMF'YE MÜRACAAT
Baht hızla değer kaybetmeye başlarken, ülkeyi de kaosa sürükledi. İlk şokla yüzde 18 devalüe olan para birimi, mutsuz seslerin de koro halinde yükselmesine neden oldu. Bir taraftan IMF ile pazarlıklar sürüyor, diğer taraftan da bant baş aşağı düşüşünü sürdürüyordu.

Bu sırada Marakanond, Baht'ın serbest dalgalanmaya bırakılmasının sadece kendi fikri olmadığını, kararın Başbakan ve ekonomi üst yönetimi ile birlikte alındığını açıklayarak kendisine yönelen eleştirileri savunmaya çalıştı. Ancak piyasa baskısı sonunda galip geldi ve Marakanond, IMF'nin ülkeye ziyaret ettiği Temmuz sonunda istifa ettiğini duyurdu.

NE BOLLUKMUŞ!
Bu arada yoğun müdahalelere rağmen ay sonunda açıklanan merkez bankası döviz rezervi sürpriz şekilde 32.4 milyar dolar olarak çıktı. Oysa piyasalar rezervin 25 milyar dolara düştüğü tahmini yapıyordu. Üstüne üstlük 5 Ağustos'ta IMF ile anlaşma da yapılmış ve Tayland 16 milyar dolarlık yardımı da kapmıştı.

Ancak piyasaların bu mutluluğu çok kısa sürdü...Yeni başkanın kontrolündeki Tayland Merkez Bankası, 21 Ağustos'ta tarihi bir açıklama yaptı. Aslında döviz rezervi 32.4 milyar dolar değil, sadece 9 milyar dolardı. Çünkü bu tutarın 23.4 milyar doları vadeli olarak satılmış, ancak piyasalar tedirgin olmasın diye gizlenmişti! Dövizler 12 ay içinde aralarında Aysa krizinin tetikleyicisi olarak manşetlere taşınan Soros'un da olduğu gerçek sahiplerine satılacaktı.

Döviz rezervinin bir aylık ithalatı bile karşılayamayacak düzeye indiğinin anlaşılması, ikinci şok dalgasını yarattı. Baht yeniden düşüşe geçti. Ortaya çıkan kaos, başbakanı da istifaya zorladı.

Tayland'dan diğer Asya ülkelerine sıçrayan bu karmaşa, 'Asya kaplanlarını deviren kriz' olarak ekonomi literatürüne geçti.

DÖVİZİ SATTIĞINI GİZLEMİŞTİ!
Tayland Merkez Bankası eski Başkanı Rernchai Marakanond, 2 Temmuz 1997'de para birimi Baht'ı serbest dalgalanmaya bıraktığını terleyerek açıklamıştı. 32.4 milyar dolarlık döviz rezervine sahip merkez bankasının neden bu kararı verdiği daha sonra anlaşıldı: Marakanond, 23.4 milyar dolarlık döviz rezervini vadeli olarak satmış, ancak bunu saklamıştı!