|
 |
|
SAVAS AY
Yureklerin orta yeri sinema
Turk Sinemasi 89. yas gununu kutluyor bugun. Hayirli, kutlu, mutlu olsun. Boyle bir yas donumunde dusunuyorum da; mesela kim Ayhan Isik kadar "ozu sozu dogru, mert, tok gozlu" olabilir ki? Suphi Kaner'in iliman dostlugunu perdenin hangi yuzunden, kimden suzebiliriz ki? Kime ilk Sofor Nebahat'imiz Sezer Sezinin kadar oykunur, kimi Hulusi Kentmen kadar icimize, canimiza sokmak isteriz?
Damarda gezinti
Diclehan Baban ya da Cavidan Dora, ilaveten Leyla Sayar, Mine Soley, Suzan Avci gibi kim kiprastirir ki ergenlik cagi oznelerinin duslerini? Sadri Alisik'in gonullerle kurdugu gorunmez koprulerin bir benzerini hangi mimar yapabilir, Kemal Sunal'in toplum damarlarinda yaptigi vizesiz-pasaportsuz dolasim hakkini baska kim kazanabilir ki?
Neredeler simdi?
Vahi Oz'u oz amcamiz gibi severdik, yerine yenisi var mi? Feridun Colgecen, Cevat Kurtulus, Salih Tozan, Kadir Savun, Semih Sezerli, Sami Hazinses, Sadettin Erbil gibi yakinimizdan gecen suretlerin yenileri neredeler?
Cahit Irgat, Atif Kaptan, Sami Ayanoglu, Turan Seyfioglu, Kenan Pars, Nubar Terziyan, Faik Coskun, Necdet Tosun az mi nufus kutukdasimiz kadar yakin hissettirdi kendini bize?
Iyi, kotu, cirkin!..
Ahmet Tarik Tekce, Erol Tas, Danyal Topatan, Bilal Inci, Turgut Ozatay, Onder Somer kadar kotu (iyi) adamlarin kitligina giren kiran ne zaman bitecek?
Saysam saysam bitmeyecek yuzlerce yuz, yuzlerce karakter ve onlarla ortak binlerce animiz, hatiramiz. Orhan Veli eksik demis yav! Istanbul'un orta yeri degil, yureklerin orta yeri sinema, ve ne yapsak icimizde o eski sinemalar...
Sinema bize nasil geldi?
Soyle tatli tatli anlatalim hadi. "Sinema bize acep nasil geldi?" Bir kere pesinen soyleyelim ki; simdi giseleri salonlari Amerikanyalilar domine etse de bize gelisi Avrupa uzerinden oldu sinemanin. Fransa'da 1895'te Lumiere Kardesler ilk film gosterisini gerceklestirip, ardindan dunyanin dort bir yanina operatorler gondererek film cektirmekteydiler. Rusya'ya veya Ortadogu'ya giden operatorler, Turkiye'de, ozellikle de Istanbul, Izmir ve de o siralarda Osmanli Imparatorlugu'na ait bazi yerlerde filmler cektiler.
Ilk filmin gosterimi
Turkiye'de ilk film gosterimi, Bertrand adli bir Fransiz'in II. Abdulhamit zamaninda, 189'da, Saray'da yaptigi gosterimler ile basladi. Daha sonralari Fransiz Firmasi Pathe'nin temsilcisi olan Sigmund Weinberg adli Romen uyruklu bir adam geldi memleketimize.
Ilk sinema hangisi?
O epey cabaladi, ugrasti ve Beyoglu yakinlarinda bir yerde vatandasa belesten bir film gosterisi organize etti. Bunlar daha ziyade kisa metrajli belge ve gulduru filmleriydi. Weinberg bakti ki bizim millet sinemayi cok benimsedi, patronlarini kafaya alip Turkiye'deki ilk sinema olan Pathe Sinemasi'ni yaptirtti 1908'de.
Ya ilk film
Bakin bu adamin yani Weinberg'in ismini fazla bilmeyiz ama Turk Sinema Tarihi'nde bu ozelliginden dolayi cok onemli bir isimdir o. Dusunsenize hem sinemayi Turkiye'ye tanitmis, hem de alici aygitini ilk kez o kullanmistir. Peki biz, yani Turkler acaba ilk filmi ne zaman ve nasil cekmisiz?
Ayastefanos yikiliyor
Burada da asker zekasi ve yaraticiliginin onderligini goruyoruz. Cunku ilk Turk filmi olarak tarihe gecen "Ayastefanos'taki Rus Abidesi'nin Yikilisi", o siralar orduda subay olan Fuat Uzkinay tarafindan 14 Kasim 1914'te cekilen 105 metrelik bir belgesel filmdir. 1896'da Ruslar tarafindan yapilmis anitin yikilmasini gosteren film, Turk Sinemasinin baslamasina yol acmistir.
Haberleri gazete sayfasi goruntusunde okumak icin
SABAH e-Medya"ya
tiklayin
|
|
|
|
