|
 |
|
Devlet YİD'leri gözü kapalı imzalamış!
DDK'nın Sezer'e sunduğu 'Enerji Raporu', yap-işlet-devret santrallerine imza atılırken hiçbir maliyet hesabı yapılmadığını ortaya koydu...
Devlet Denetleme Kurumu tarafından hazırlanarak Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer'e sunulan Enerji Raporu, devletin yıllardır kendi kaynaklarının soyulmasına nasıl göz yumduğunu ortaya çıkardı. Raporda 2001 ve 2002 yıllarındaki arz fazlası nedeniyle kamu santrallerinde üretimin düşürüldüğü belirtilerek, böylece 'alım güvenceli üretime' yer açıldığı ifade edildi. Al ya da öde yükümlülüğü bulunan yap-işlet-devret santrallerine ise, 'maliyet hesabı yapılmadan, gözü kapalı imzalar atıldığı' vurgulandı.
Raporda YİD'lerle ilgili yapılan yanlışlar, santrallerin adları verilerek tek tek anlatıldı. Rapordaki genel tespitler şöyle sıralandı
* 552 milyon dolar yatırım tutarlı bir projede 160 milyon dolar etüd-proje harcaması olarak bildirildi. Proje tutarının yüzde 80'ini 'diğer harcamalar' kalemi içinde gösteren örnekler var.
* Teşvik belgelerinin, Hazine Müsteşarlığı'nca yöntemine uygun biçimde ve süresi içinde kapatılmadığı, buna bağlı olarak yatırım maliyetlerinin gerçekliğinin bu aşamada da denetlenmediği görüldü.
* Sözleşmeler, sonradan defalarca değişikliklere uğratıldı. Üretim maliyetini azaltıcı etkisi olan düzenlemeler, vergi yükündeki azalmalar, fiyatlara yansıtılmadı.
FAZLADAN ÖDEME
* Eskalasyon hesaplamalarında ticari gerçeklerle bağdaşmayan uygulamalar yapıldı. ABD tüketici fiyat endeksinin (CPI) yüzde 2 olmasına ve geriye doğru 10 yıllık ortalamanın yüzde 3'ün altında kalmasına karşın; gerçekleşen CPI yerine yüzde 4.6 ya da yüzde 5 gibi değerler alındı. Ve şimdiye kadar; 3 adet doğal gaz santralinde yaklaşık olarak 60 milyon dolar fazladan ödeme yapıldı.
* Kredi geri ödemesinde kullanmak üzere rezerv ayıran ve bunu yatırım tutarına ekleyen bir şirketin, aynı dönemde giderlerinin arasına kredi geri ödemesini yeniden koyduğu belirlendi.
* YİD modeli doğal gaz santrallerinde başlangıçta öngörülen kwh bedellerinin zaman içinde yüksek düzeylere çıkmasına neden oldu. 2002 yılı için 6.85 cent/kwh öngörülen fiyat 10.5 cent/kwh; 4.50 cent/kwh öngörülen fiyat 7.96 cent/kwh; 5.93 cent/kwh öngörülen fiyat 9.53 kwh olarak gerçekleşti.
* Doğal gaz santrallerinde BOTAŞ'ın zamanında gaz sağlama yükümlülüğünü yerine getirememesinden dolayı Elektrik Enerjisi Fonu (EEF) kaynaklarından 4 santrale toplam 125 milyon 897 bin 420 dolar ödeme yapılmak zorunda kalındı.
* Sis, iletim hatlarının yetersizliği gibi nedenlerle, ürettikleri elektriğin zamanında teslim alınamamış olması nedeniyle aynı santrallere yine Fon kaynaklarından 4 milyon 518 bin 891 dolar daha ödendi.
* Yakıt gideri olmadığı, faiz yükü daha az olduğu halde, HES projelerinde başlangıçta belirlenen enerji birim fiyatlarıyla gerçekleşen fiyatlar arasında, yer yer doğal gaz projelerindeki gibi yüksek farklar oluştuğu görüldü. Bu santrallerden birinde enerji fiyatı 2002'nin ilk yarısında 14 cent/kwh; son yarısında 10 cent/kwh'ye ulaştı. Bu rakam 18 cente kadar yükselebilecektir.
DDK'NIN RAPORUNDAN TESPİTLER
Yatırım tutarı bile bilinmiyor
Esenyurt Santrali; "Yatırım tutarı bilinmeksizin sözleşme imzalanmış, yatırım tutarına mükerrer eskalasyon uygulanması kabul edilmiş, santral tipinin değişmesinden ötürü verimin artması nedeniyle gaz enerji fiyatı azaltılacak yerde artırılarak fazla ödemeye neden olunmuş. Yatırım döneminde yüksek eskalasyon oranı kabul edilmiş, erken üretim tarifesinde sabit kapasite için de ödeme yapılmış, santralin ısı sarfiyatı fizibilite raporunda verilenden yüksek kabul edilmiş. Şirketin ısı satışına yönelik yatırım harcamaları santral maliyetine dahil edilmiştir."
Bu tarife nasıl hesaplandı?
Uni-Mar Santrali; "Yönetmeliğe uygun fizibilite raporu alınmaksızın ve maliyeti bilinmeksizin projenin yapımına karar verilmiş. Nasıl hesaplandığı bilinmeyen bir tarife kabul edilmiş, yatırım tutarına yatırımla ilgisi olmayan 50 milyon dolar eklenerek elektrik satış tarifesinin yüksek tutulmasına neden olumuştur. Şirketin fizibilite raporunda önerdiği eskalasyon dahil satış fiyatının üzerinde bir tarife kabul edilmiş, bu tarife yeniden eskalasyona tabi tutulmuş, yatırım döneminde yüksek eskalasyon oranı uygulanmıştır."
Maliyet 400 milyon mark şişmiş
Birecik HES; "Projeler, metrajlar ve Devlet Su İşleri (DS) elemanlarınca yerinde gerçekleştirilen ölçümlerle yapılan hesaplamalar, sözleşmede belirlenen çıplak yatırım maliyetinin, gerçek maliyetten yaklaşık 400 milyon mark fazla gösterildiğini ve buna bağlı olarak tarifenin yüksek saptandığını ortaya koymuştur."
Trakya Elektrİk "Yatırım dönemi için yüksek eskalasyon kabul edilmiş, erken üretim tarifesinde sabit kapasite için de ödeme yapılması öngörülmüş. Yönetmeliğe uygun bir fizibilite raporu olmaksızın, yatırım maliyeti, finansman yapısı, fon akış programı, iç karlılık bilinmeksizin sözleşme imzalanmıştır."
Hacer GEMİCİ
Haberleri gazete sayfası görüntüsünde okumak için
SABAH e-Medya"ya
tıklayın
|
|
|
|
