|
 |
|
ABDURRAHMAN YILDIRIM
Buyume icin tuketim gerekli ama yatirim hamlesi de sart
Aciklanan milli gelir verileri uretim acisindan tum zamanlarin rekorunun kirildigini ortaya koydu. 9 Eylul'de yazdigimiz yazida 2. ceyrek verilerinin ortaya cikmasiyla son bir yillik milli gelirin 1987 fiyatlariyla 119.5 trilyon lirayi bulacagini, bunun da 1998'in son ceyrek (119.158 milyar) ve 2000'in son ceyrek (119.144 milyar) duzeyinin ustune cikacagini belirtmistik. Buyume hiz kesmekle birlikte bu rekor geldi. Sabit fiyatlarla 28.790 milyar liralik uretim sonucunda son bir yillik milli gelir 120.392 milyara cikti.
Ucuncu ceyrekte buyume daha iyi gelecek ve bu miktar daha artacak. 120 trilyonluk duzey belki bir kac trilyon daha yukselir. Ancak tum zamanlarin en ust duzeyindeki uretim citasinin bir hayli ustune cikilmasi da mumkun degil. Cunku sanayide kapasite kullanimi yuzde 81'e vardi ve bu ozel sektorun verimli kullanabilecegi ek kapasitenin kalmadigini gosteriyor. Hadi diyelim siniri zorladiniz, potansiyel uretim duzeyi sinirini gectiniz ve bu yili da idare ettiniz. Gelecek yil ne yapacaksiniz? Buyume ve refah artisi icin ek kapasitelerin yaratilmasi artik zorunlu.
* Konjonkturle paralel- Milli gelir verilerinde ozel sektor yatirimlarinin da tuketime paralel bicimde hiz kestigi dikkati cekiyor. Bitisikteki tablodan gorulebilecegi gibi, hem yatirimlar hem de ozel tuketim birbirine paralel hareket ediyor. Tuketim varsa yatirimlar da yapiliyor.
Ancak hem tuketimin hem de yatirimlarin siyasi ve ekonomik konjonkturle de bire bir paralellik icinde oldugu goruluyor. Asya krizinin Turkiye ekonomisi uzerindeki etkileri 1998'in ikinci ceyreginden itibaren gorulmeye baslanmis. Ucuncu ceyrekte ise Rusya krizinin etkisi devreye girmis. 1999'da yasanan cifte deprem, yatirimlar ve tuketimdeki daralmanin devamini beraberinde getirdi.
2000 yilindan itibaren enflasyonu dusurme programi ayni zamanda yatirimlari ve tuketimi de artirdi. 2001 krizinden sonra baslayan tuketim artisi ilimli bir seyir izliyor. Yatirimlar ise iki ceyrek gecikmeyle devreye girdi.
* Tuketim ve yatirim geregi- Bu yilin ikinci ceyreginde saglanan yuzde 3.7'lik buyumede ithalat artisinin onemli bir payi var. Kapasite kullanimi da maksimum duzeyine varmis. Son yillarda devreye giren kapasiteler oldugu gibi, devreden cikanlar da var. Ustelik uretimin potansiyel duzeyi olarak 1998'in son ceyregi baz alinirsa, nufus o zamandan bu yana yuzde 7.7 artti. Refah duzeyini korumak acisindan bu nufus artisi icin de ekstra bir kapasite gerekiyor.
Bundan sonra buyumenin devamini getirebilmek icin ic tuketime ihtiyac oldugu bir gercek. Diger taraftan buyume icin, daha cok uretim, kapasite artirimi ve yeni bir yatirim atilimi da artik bir zorunluluk.
Bu nasil olacak? Hangi ortamda ve sartlarda olacak? Devam edecegim.
* Sonuc- "Gunduz kandilini hazirlamayan, gece karanliga razi demektir" Cenap Sahabettin
Mesajlariniz icin:
ayildirim@sabah.com.tr
Haberleri gazete sayfasi goruntusunde okumak icin
SABAH e-Medya"ya
tiklayin
|
|
|
|
