|
 |
|
EMRE AKOZ
Nadir Nadi, Nazi hayrani miydi?
Cumhuriyet gazetesi olumunun 12'nci yilinda eski sahibi ve basyazari Nadir Nadi'yi bir yazi dizisiyle aniyor.
Miyase Ilknur'un hazirladigi dizinin sunus azisinda soyle bir cumle yer aliyordu "Nadir Nadi'nin ilkeli ve tutarli kisiligi, gunun moda akimlarina itibar etmeyisi her donemde birilerini rahatsiz etmistir. Suruden ayrilan birine tahammul edemeyen cevreler 1940'li yillarda onu 'Nazi hayrani' olmakla sucladilar. Ayni cevreler 1960 ve 70'li yillarda bu kez 'asiri solcu, komunisttir' diye tempo tuttu."
Bu cumleler, 'Kronik Medya' adiyla Alper Gormus ile birlikte 'Yeni Safak'ta bir 'gazeteleri irdeleme, elestirme' kosesi hazirlayan Kursat Bumin'in tepkisini cekti. Dun ozetle "Nadir Nadi, Ikinci Dunya Savasi doneminde Nazi hayraniydi" diye yazdi Bumin.
Gelin o gunlere donelim... Bakalim neler olmus. En onemli kaynagimiz Emin Karaca'nin 'Turk Basininda Kalem Kavgalari' adli kitabi.
"Alman realitesi"
Tarih 1940. Savas baslayali yaklasik bir yil olmus. Almanya, Fransa'yi perisan etmis. Yayilmayi surduruyor. Avrupa atesler icinde.
Cumhurbaskani Ismet Inonu, Turkiye'nin tarafsiz kalmasi icin ugrasiyor. Iki tarafa da mavi boncuk dagitiyor.
Derken 25 Temmuz 1940'ta Ankara'da Almanya ile bir ticaret anlasmasi imzalaniyor. Nadir Nadi, babasi Yunus Nadi'nin kurdugu ve hala yonetmekte oldugu Cumhuriyet'te basyazilar yazmaktadir.
O sirada 32 yasinda olan Nadir Nadi, 'Yeni Anlasmanin Sebep ve Neticeleri' basligiyla bu iliskiyi onaylayan, onemseyen bir yazi kaleme alir.
Bunun uzerine 'Yeni Sabah'ta yazmakta olan, Ingiliz yanlisi Huseyin Cahit Yalcin basta olmak uzere bircok yazar tarafindan elestirilir.
Nadir Nadi elestirilere 'Alman Birligi Karsisinda Avrupa' baslikli yazisiyla cevap verir. Burada soyle bir cumle gecmektedir "Ayni dili konusan, ayni kulture ve emellere malik 90 milyonluk bir kitle, Avrupa'nin ortasinda artik tek devlet teskil ediyor. Bu bir realitedir ve bunu oldugu gibi kabul etmek lazimdir."
(Ara notu 1 Cumhuriyet'teki yazi dizisinde defalarca Nadir Nadi'nin, 'Alman Realitesi' baslikli bir yazi yazdigi ifade ediliyor. Halbuki bu baslikla bir yazi yok ortada. Sadece butun olup bitenler ve Nadi'nin yazisi kisaca 'Alman Realitesi' diye aniliyor.)
Bunun uzerine tartismalar daha da alevleniyor. Simdi diyeceksiniz ki bu hassasiyet niye? O donemde hem Ingilizler, hem de Almanlar; Turkiye'yi kendi yanlarina cekmek istiyor. Istanbul ve Ankara casus kayniyor. Iki taraf da cesitli tezgahlarla gazetecileri 'tavlamaya' calisiyor. Buna karsilik hukumet denge politikasi guduyor.
Iste bu ortamda oyle bir yazi Cumhuriyet gibi onemli bir gazetenin Alman yanlisi olarak gorulmesine yol aciyor. Hatta Basbakan Refik Saydam, Yunus Nadi'ye telefon ederek rahatsizligini belirtiyor. Yunus Nadi ise "Ne var canim, ne olmus yani" diye yaziyi savunuyor.
Inonu'nun tepkisi
Tartisma devam ederken Yunus Nadi, Ankara'ya gidiyor. 7 Agustos sabahi Ankara Gari'na inen Ismet Inonu'yu karsilayanlar arasinda o da vardir. Herkesi selamlayan 'Milli Sef' Yunus Nadi'ye 'Sen kal' diyor. Ortalik tenhalasinca da Yunus Nadi'ye sert bir sesle soyle diyor "Ticari maksatlar ugruna siyasi yazilar yazilmasina musaade edemem."
Yunus Nadi "Yok boyle bir sey" deyince Inonu sesini daha da yukseltiyor "Katiyen musaade edemem." Ve Yunus Nadi'nin elini sikmadan gidiyor.
(Ara notu 2 Inonu'nun bu cumlesi gayet 'anlamli'. Cunku o donemde ulkede ciddi bir kagit sikintisi vardi. Ancak Cumhuriyet hemen hic sikinti cekmiyordu. Kimseye haksizlik etmek istemem ama biliyoruz Bu 'rahatlik' rakiplerinin "Cumhuriyet, Almanya'dan yardim aliyor" diye dusunmesine yol acmisti. Inonu'nun kastettigi buyuk olasilikla buydu.)
Daha sonra, 10 Agustos'ta Cumhuriyet, hicbir gerekce gosterilmeden hukumet tarafindan tam 90 gun kapatiliyor.
Yunus Nadi'nin (olumu 1945) ogullari Nadir ve Dogan Nadi uzun yillar Ismet Inonu ile konusmuyorlar.
Unutturma cabasi Biraz da yorum...
Nadir Nadi'nin Hitler Almanyasi'na olan ilgisi solcular ve Kemalistler tarafindan unutturulmak istenmistir.
Dusunsenize... 1970'li yillarda Cumhuriyet gazetesi solcularin yayin organi olarak kabul ediliyordu. Elinde Cumhuriyet gazetesiyle Beyazit'tan gecmeye kalkisan bir genc aninda Ulkuculer'den dayak yerdi. Ve heyhat Gazetenin basyazari eskiden ciddi bicimde 'Nazi hayrani' olmakla suclanmisti. Al basina belayi!
Peki bu durumda ne yapilir? Basit Nadi'nin Ataturkculugu, sanat aski, centilmenligi filan on plana cikarilir. Eski gunlerden hic soz edilmez.
Bu o kadar boyledir ki... '99-Yuz' adli portreler kitabinda nice insana iliskin nice ayrintiyi kayda geciren Cemal Sureya, Nadir Nadi icin "Acigi yok. Dusunsel planda bastan beri tutarli," diye yazabilmistir.
Ataturkculuk kanit degil
Itiraz edilecektir "Nazi hayrani olsa dahi Nadir Nadi daima Ataturkcu kalmistir." Yanlis bir laf degil bu... Ama hicbir anlami yok! Niye? Cunku 'Ataturkculuk' denilen fikir ve uygulamalar manzumesi, hani nasil desem 'muz' gibidir. Yani ne niyetine yersen... Solculugunuzu da, sagciliginizi da, liberalliginizi de, milliyetciliginizi de, demokratliginizi da, jakobenliginizi de, AB'ciliginizi de Ataturk'e atifta bulunarak savunabilirsiniz. Yahu Erbakan dahi "Ataturk bugun yasasaydi Refahli olurdu" dememis miydi?
Yani Nadir Nadi, Hitler'in gucune hayranken de Ataturkcu'ydu... Daha sonra 'solcu' kabul edilen ('sanilan' mi demeli?) bir gazetenin basyazariyken de Ataturkcu'ydu... 12 Mart doneminde darbe heveslisiyken de...
Gecmisi nasil anlatmali? Butun bunlari niye yazdim?
Turk basininin en onemli kisilerinden birini suclamak icin mi? Hayir! Herkes fikirlerini degistirebilir. Bu son derece normal bir insanlik halidir. Nadir Nadi o zaman oyle dusunmus, sonra 'degismis'.
Yani mesele su Ne yuceltelim gecmisi, ne yerden yere vuralim. Genc kusaga tarihi mumkun oldugunca her yonuyle anlatalim.
BIR YIL OLMUS
Bundan tam bir yil once 23 Agustos 2002 Cuma gunu Sabah'ta yazmaya basladim. 365 gunde sadece uc gun yazilara ara verdim. Gecen sure icinde siyasetten spora, magazinden mizaha cok cesitli konulara degindim. Ancak bunu yaparken bilmedigim, anlamadigim islere girmemeye dikkat ettim. Hesabini verebilecegim, diyelim ki bir tartisma ciktiginda, fikrimi 'gunlerce' savunabilecegim bicimde yazmaya calistim. Gelen mesajlara bakiyorum da... Son derece zeki, kulturlu, akilli bir okur kitlem olusmus. Ilginize cok tesekkur ederim.
Haberleri gazete sayfasi goruntusunde okumak icin
SABAH e-Medya"ya
tiklayin
|
|
|
|
