|
 |
|
YAVUZ SEMERCİ
Tekel, 2 milyar dolara satılır mı?
Alkollü içkiler bölümü için fikir yürütmek zor ama Tekel'in sigara üretiminden çıkışı gürültülü olacak.
Yılsonuna kadar tamamlanması beklenen satış, 300 yıllık Türk tütün tarihine geçecek nitelikte.
Dünyanın sayılı firmalarının lobi çalışmalarına ve Ankara ziyaretlerinin sıklığına bakıldığında, özelleştirme tarihimiz acısından moral veren bir satışa sadece birkaç ay kaldı.
Sürpriz gelişmeler olmaz ve takvim planlandığı gibi işlerse, Tekel'in tütün bölümünün birkaç milyar dolara özelleştirileceğini öngörebiliriz.
Önce kısa bir tarihçe
Tütün, Osmanlı İmparatorluğu sırasında 1862 yılında devlet monopolü altına alınmıştı. 1884 yılında bu monopolün işletme imtiyazı Reji İdaresi'ne verildi. 1923 yılında Cumhuriyet Hükümeti Reji'nin bu imtiyazını iptal etti. 1925 yılında tütün ve tütün mamulleri devlet inhisarı altına alındı. 28.05.1986 yılında Turgut Özal, devletin monopolünü kaldırdı. Ama 500 bin ailenin doğrudan geçimini sağladığı tütün üretimi, hep devlet politikalarıyla belirlendi. Tekel'in payı küçüldü ama belirleyici özelliği devam etti. Tütün üreticisi ile politikacısı arasındaki oy-fiyat tabanlı ilişki yıllarca sürdü. IMF ve Dünya Bankası kaynaklı baskılarla bu ilişkinin son yıllarda gevşemiş olduğu da bir gerçek. Birkaç ay sonra devlet, sağlığa zarar veren ve kanser eden bir faaliyetten çekilmiş olacak.
Edindiğimiz izlenime göre, Tekel ile ilgilenen firmalardan bazıları şöyle Sigara pazarında payı yüzde 27.5 olan Philip Morris Sabancı, Camel'in üreticisi JTI, Kent, Dunhill, Lucky Strike gibi sigaraların üreticisi British American Tobacco, 10 milyar dolar cirosuyla dünyanın dördüncü sigara firması (West ve Davidoff'un üreticisi) İngiliz firması Imperial ve Batı Avrupa pazarının en büyük oyuncularından İspanyol Altadis.
Kıran kırana geçmesi beklenen ihale öncesinde mevcut rakiplerin kendi aralarında ortaklık kurma çabalarının olduğu da gelen bilgiler arasında. Tekel'i iyi tanıyanlara göre "2 milyar dolarlık" satış sürpriz değil. 30 bin kişinin çalıştığı kurum, sigara satışlarında pazarın yüzde 60'ına sahip.
Türkiye'de yılda ortalama 5.5 milyar paket sigara satılıyor. Sigara endüstrisinin toplam cirosu 4.5 milyar dolar. Toplanan bu hasılatın 2.9 milyar doları ise vergi olarak Hazine'ye kalıyor.
Devlet, 2002 yılında içki bölümüyle birlikte 1.2 katrilyon lira olan Tekel'i satıyor ama sigara üretiminin gerçek ortağı olmaya devam edecek. Çünkü her paket için ödenen paranın yüzde 74.5'i vergi. Kişi başına milli gelir acısından bakıldığında belki de dünyanın en yüksek oranı. (Benim için bir mahsuru yok.)
Tekel'in satılacak olmasının tütün üreticilerini etkilemeyeceğini savunanlar, görüşlerini şu teze dayandırıyor
"Kararı tüketiciler veriyor. Türkiye'de tüketici oriental tipi (Türk tipi) tütünlü sigaralardan (Maltepe, Samsun) uzaklaşarak, harmanlanmış, (Virginia, Burley ve oriental karışımlı) sigaralara (Tekel 2000 gibi) kayıyor. Ancak, 251 bin tonluk yerli tütünün yarısı, sayıları 30'u bulmayan tütün tüccarı tarafından, tonu 4 bin dolar civarında ihraç ediliyor. Tekel'i satan alan firmaların, pazar tercihlerine uygun bir politika izleyeceği varsayıldığında tütün üreticileri acısından dramatik bir değişiklik olmayacak."
Özelleştirme vakti yaklaştıkça, kamuoyu konuyu daha yakın takibe alacak. En önemli sorun, aşırı istihdamın azaltılmasında yaşanacak sıkıntı. 2 milyar dolara veren firmanın, rasyonel davranacağı açık. İş AKP Hükümeti'ne kalıyor...
Haberleri gazete sayfası görüntüsünde okumak için
SABAH e-Medya"ya
tıklayın
|
|
|
|
