|
 |
|
Enflasyonu hissetmek
Haziran ayı enflasyon rakamları bugün açıklanıyor. Beklentiler toptan eşyada artışın eksi 0.4 çıkacağı, tüketici endeksinde de sadece yüzde 0.6'da kalacağı yönünde.
Devlet İstatistik Enstitüsü'nün (DİE) sonuçları da bu tahminleri doğrularsa, ekonominin 2001 Şubat'ındaki krizin travmasını atlatmakta olduğu inancı pekişecek.
Ancak DİE'nin enflasyon ölçüm yöntemlerine yönelik eleştiriler, "Haziran müjdesi"nin arefesinde CHP İstanbul Milletvekili Bülent Tanla tarafından bir kez daha gündeme getirildi. Tanla diyor ki;
"DİE'nin enflasyon sepetindeki ürünlerin seçimi hem günümüz gerçeklerini yansıtmıyor, hem de ağırlıklarının dağılımında hata var." Örnekler de veriyor Tüketici endeksini oluşturan sepete soba borusu, çalı süpürge, hamam ücreti gibi artık geçerliliğini yitirmiş mal ve hizmetler ile birçok ailenin tüketmediği havyar, pinpon topu, patinaj zinciri, oto jantı, flüt gibi ürünler konuyor. Buna karşılık cep telefonu, bilgisayar, cd, tatil, özel sigorta giderleri gibi günümüzün yaygın mal ve hizmetleri yok sayılıyor.
Tanla'nın eleştirileri arasında ücretsiz elde edilen mal ve hizmetlerin (köydeki akrabaların gönderdiği peynir, kuru sebze-meyve gibi) parayla alınmış kabul edilmesi, DİE'nin sepetteki madde gruplarının ağırlığını "Devlet sırrı" gibi gizlemesi, hesaplamada en alt ve en üst gelir gruplarının temsil edilmemesi de bulunuyor.
Daha önce de bazı iktisatçılar DİE'nin hem enflasyon hesabının, hem de açıkladığı sonuçların gerçeklerle örtüşmediği iddiasını seslendirdiler. Eleştiriler arasında "İkame ürünler" ve "indirimler"in göz önüne alınmaması, sadece vitrin fiyatıyla yetinilmesi de vardı. Gözlemler de sıraladılar "Örneğin domates çok zamlanınca halk salçaya yönelir. Giyim-kuşam ihtiyacı kampanyalarda, yani indirim sezonlarında karşılanır. Birçok ihtiyaç maddesi bakkal, market, butik yerine etiket fiyatının epey altına toptancıdan karşılanır. Bu püf noktalarının hiçbiri enflasyon hesabında yok..."
Sepeti yenileyelim
Hepiniz bilirsiniz, "Üç tür yalan vardır" derler ve sayarlar "Yalan, şeddeli yalan ve istatistik..."
Batı ülkelerinde de zaman zaman enflasyon rakamları tartışma konusu oluyor. Özellikle toplu sözleşme dönemlerinde sendikalar bu konuda kıyameti koparmaya başlayınca yeni çözüm arayışları başlatıldı. Ve ortaya meteoroloji jargonundan alınmış yeni bir kavram çıktı "Hissedilir enflasyon."
Anlamı Nasıl hava tahminlerinde artık "ölçülen" sıcaklık ve "hissedilen" sıcaklık ayrı gösteriliyorsa, enflasyonda da aynı durum söz konusu. Yani bir genel ilkelere göre hesaplanmış enflasyon var, bir de ortalama bir ailenin tükettiği mal ve hizmetlerin fiyatlarındaki artışla ortaya çıkan enflasyon.
Bu kavram Türkiye'de hayata geçirilebilir mi bilmiyoruz ama en azından Tanla'nın da işaret ettiği bir çözümde uzlaşılabilir Enflasyon sepetini, mal gruplarının ağırlığını, tüketim kalıplarını günümüz gerçeklerine göre yeniden belirlemek.
Enflasyon hesabında temel olan Hane Halkı Anketi bu yıl yenileneceğine göre, pek de zor bir iş değil...
Hiç değilse "Hissedilir enflasyon"u öğrenemesek bile, bel büken hayat pahalılığının daha gerçekçi bir yansımasını görme imkanına kavuşabiliriz.
Mesajlarınız için:
esafak@sabah.com.tr
Haberleri gazete sayfası görüntüsünde okumak için
SABAH e-Medya"ya
tıklayın
|
|
|
|
