|
 |
|
Türkiye'de bir İran'lı
Geçen hafta Salı günü ABD'den bir konuk geldi. Önemli bir şahsiyetti. Ama yetkililer onunla ortalık yerde birlikte görünmek istemedikleri için Atatürk Havalimanı'nda sadece Meclis dışı kalmış bir partinin temsilcileri tarafından karşılandı.
Konuğumuzun adı Prof. Mahmutali Çöhreganlı. Telâffuz farklılığından ötürü Farsça zor bir dil- Çehreganlı, Çöhrekanlı, Çehregani diye de bilinen konuğumuz Güney Azerbaycan Ulusal Uyanış Hareketi'nin lideri.
Güney Azerbaycan? Azeri kökenli İranlılar'ın yurdu. Öyle pek uzaklarda değil. Sınırımızın hemen öte yakası, merkezi Tebriz olan bölge. Çöhreganlı işte 70 milyonluk İran nüfusunun tahminlere göre yüzde 25-35'ini oluşturan, ekonomik açıdan diğer etnik gruplara oranla çok daha iyi durumda olan (Tahran'ın tüccar kesiminin çoğunluğu da onlar) 25-30 milyon kişilik topluluğun önderi.
Azeriler Şah rejimine karşı direnişin başını çektiler. Hatta İran'ı Humeyni devrimine götüren olaylar Tahran'da değil, Tebriz'de başladı. Ancak tıpkı Şah rejimi gibi mollalar da Azeriler'i İran'dan kopmayı amaçlayan bir etnik grup olarak gördü, iktidar mekanizmalarından uzak tuttu. Diyeceksiniz ki, İran'da astığı astık kestiği kestik yetkilere sahip dini lider Ayetullah Muhammed Ali Hamaney bir Azeri değil mi? Azeriler bu soruya şöyle yanıt veriyor "Stalin de bir Gürcü'ydü. Hamaney de tıpkı Stalin gibi bağlı olduğu etnik grubun değil, tüm ülkenin çıkarlarını ön plana çıkararak hareket ediyor. O artık bir Azeri değil..."
Azeriler molla rejiminin daha demokratik bir ortam sağlayacağını, kültürel haklarını tanıyacağını umut ederek onlarla birlikte sokağa dökülmüşlerdi. Ancak umutları kısa sürede düş kırıklığına dönüştü. Çünkü mollalar da Azeriler'e Şah rejiminin politikalarını aynen, üstelik daha da sertleştirerek uygulamayı sürdürdüler.
Tanıdık talepler
İşte bu düş kırıklığı 1995'te Güney Azerbaycan Ulusal Uyanış Hareketi'ni doğurdu. Hareketin lideri Çöhreganlı 1996 seçimlerinde 600 bin oyla milletvekili seçildi. Ve Tahran'a cebinde bir "özel statü" talebiyle gitti. Listede şu istekler sıralanıyordu
Kültürel özerklik, okullarda Azerice'nin öğretilmesi, Azerice TV yayını, Azerice coğrafi adların Farsça'ya çevrilmesine son verilmesi, Azeri isimleri konulması özgürlüğünün tanınması...
Neredeyse bugün Türkiye'de 6'ncı uyum paketiyle tanınan hakların benzeri...
Mollalar rejimi bu taleplerin hepsini reddetti. Tecrit edilen Çöhreganlı, 2000 seçimlerinde yeniden adaylığını koymaya hazırlanırken, bir yıl önce tutuklandı. Ağır işkence gördü, BM Genel Sekreteri Kofi Annan'ın araya girmesiyle serbest bırakılıp sınır dışı edildi. ABD'ye gitti. Azeriler de o seçimi boykot etti, mecliste yaklaşık 80 sandalye boş kaldı.
Onun uzaktan talimatıyla Azeriler 2000 yılında rejime meydan okuma anlamına gelen bir gövde gösterisi yaptılar 3 Temmuz'da Tebriz yakınlarındaki kalede ulusal kahramanları Baberk'in doğum gününü kutladılar. 250 bin kişi toplandı o gün...
Bush yönetimi İran'da rejim değişikliğini gündemine alınca ilk temasa geçtiği devrik Şah'ın oğlu değil, Çöhreganlı oldu. Beyaz Saray, Pentagon, Dış işleri onunla uzun uzadıya görüşmeler yaptı. Ve Çöhreganlı bu görüşmelerin ardından Türkiye'ye geldi. Washington'dan ayrılırken yaptığı son açıklamada şöyle diyordu
"20'nci yüzyılda İran'da 4 kez devrim hareketi oldu, hepsini Azeriler başlattı. Yine öyle olacak. İran'da Şah'tan daha baskıcı olan molla yönetimine karşı ayaklanmaya Azeriler öncülük edecek. Demokratik, özgür ve federal bir İran kuracağız..."
"Federal" sözcüğüne dikkat... Çöhreganlı bu kavramın ardından gelecekleri şöyle sayıyordu "Kendi meclisimiz, kendi yöneticilerimiz olacak, kendi dilimizi konuşacağız."
Çöhreganlı bugün Bakü'ye geçecekti. Ancak Türkiye'de temasları uzadığı için erteledi. 3 Temmuz'da Baberk Kalesi'ndeki büyük toplantıyı buradan yönlendirecek.
Herkes İran'da rejimi devirme takviminin miladı olarak 9 Temmuz'da Tahran Üniversitesi'ndeki kanlı olayların yıldönümünü görüyor. Ancak kaynayan kazanın kapağı 3 Temmuz'da kaldırılacak.
Unutmayın; 3 Temmuz, Tebriz...
Mesajlarınız için:
esafak@sabah.com.tr
Haberleri gazete sayfası görüntüsünde okumak için
SABAH e-Medya"ya
tıklayın
|
|
|
|
