|
 |
|
Turkiye'de bir Iran'li
Gecen hafta Sali gunu ABD'den bir konuk geldi. Onemli bir sahsiyetti. Ama yetkililer onunla ortalik yerde birlikte gorunmek istemedikleri icin Ataturk Havalimani'nda sadece Meclis disi kalmis bir partinin temsilcileri tarafindan karsilandi.
Konugumuzun adi Prof. Mahmutali Cohreganli. Telâffuz farkliligindan oturu Farsca zor bir dil- Cehreganli, Cohrekanli, Cehregani diye de bilinen konugumuz Guney Azerbaycan Ulusal Uyanis Hareketi'nin lideri.
Guney Azerbaycan? Azeri kokenli Iranlilar'in yurdu. Oyle pek uzaklarda degil. Sinirimizin hemen ote yakasi, merkezi Tebriz olan bolge. Cohreganli iste 70 milyonluk Iran nufusunun tahminlere gore yuzde 25-35'ini olusturan, ekonomik acidan diger etnik gruplara oranla cok daha iyi durumda olan (Tahran'in tuccar kesiminin cogunlugu da onlar) 25-30 milyon kisilik toplulugun onderi.
Azeriler Sah rejimine karsi direnisin basini cektiler. Hatta Iran'i Humeyni devrimine goturen olaylar Tahran'da degil, Tebriz'de basladi. Ancak tipki Sah rejimi gibi mollalar da Azeriler'i Iran'dan kopmayi amaclayan bir etnik grup olarak gordu, iktidar mekanizmalarindan uzak tuttu. Diyeceksiniz ki, Iran'da astigi astik kestigi kestik yetkilere sahip dini lider Ayetullah Muhammed Ali Hamaney bir Azeri degil mi? Azeriler bu soruya soyle yanit veriyor "Stalin de bir Gurcu'ydu. Hamaney de tipki Stalin gibi bagli oldugu etnik grubun degil, tum ulkenin cikarlarini on plana cikararak hareket ediyor. O artik bir Azeri degil..."
Azeriler molla rejiminin daha demokratik bir ortam saglayacagini, kulturel haklarini taniyacagini umut ederek onlarla birlikte sokaga dokulmuslerdi. Ancak umutlari kisa surede dus kirikligina donustu. Cunku mollalar da Azeriler'e Sah rejiminin politikalarini aynen, ustelik daha da sertlestirerek uygulamayi surdurduler.
Tanidik talepler
Iste bu dus kirikligi 1995'te Guney Azerbaycan Ulusal Uyanis Hareketi'ni dogurdu. Hareketin lideri Cohreganli 1996 secimlerinde 600 bin oyla milletvekili secildi. Ve Tahran'a cebinde bir "ozel statu" talebiyle gitti. Listede su istekler siralaniyordu
Kulturel ozerklik, okullarda Azerice'nin ogretilmesi, Azerice TV yayini, Azerice cografi adlarin Farsca'ya cevrilmesine son verilmesi, Azeri isimleri konulmasi ozgurlugunun taninmasi...
Neredeyse bugun Turkiye'de 6'nci uyum paketiyle taninan haklarin benzeri...
Mollalar rejimi bu taleplerin hepsini reddetti. Tecrit edilen Cohreganli, 2000 secimlerinde yeniden adayligini koymaya hazirlanirken, bir yil once tutuklandi. Agir iskence gordu, BM Genel Sekreteri Kofi Annan'in araya girmesiyle serbest birakilip sinir disi edildi. ABD'ye gitti. Azeriler de o secimi boykot etti, mecliste yaklasik 80 sandalye bos kaldi.
Onun uzaktan talimatiyla Azeriler 2000 yilinda rejime meydan okuma anlamina gelen bir govde gosterisi yaptilar 3 Temmuz'da Tebriz yakinlarindaki kalede ulusal kahramanlari Baberk'in dogum gununu kutladilar. 250 bin kisi toplandi o gun...
Bush yonetimi Iran'da rejim degisikligini gundemine alinca ilk temasa gectigi devrik Sah'in oglu degil, Cohreganli oldu. Beyaz Saray, Pentagon, Dis isleri onunla uzun uzadiya gorusmeler yapti. Ve Cohreganli bu gorusmelerin ardindan Turkiye'ye geldi. Washington'dan ayrilirken yaptigi son aciklamada soyle diyordu
"20'nci yuzyilda Iran'da 4 kez devrim hareketi oldu, hepsini Azeriler baslatti. Yine oyle olacak. Iran'da Sah'tan daha baskici olan molla yonetimine karsi ayaklanmaya Azeriler onculuk edecek. Demokratik, ozgur ve federal bir Iran kuracagiz..."
"Federal" sozcugune dikkat... Cohreganli bu kavramin ardindan gelecekleri soyle sayiyordu "Kendi meclisimiz, kendi yoneticilerimiz olacak, kendi dilimizi konusacagiz."
Cohreganli bugun Baku'ye gececekti. Ancak Turkiye'de temaslari uzadigi icin erteledi. 3 Temmuz'da Baberk Kalesi'ndeki buyuk toplantiyi buradan yonlendirecek.
Herkes Iran'da rejimi devirme takviminin miladi olarak 9 Temmuz'da Tahran Universitesi'ndeki kanli olaylarin yildonumunu goruyor. Ancak kaynayan kazanin kapagi 3 Temmuz'da kaldirilacak.
Unutmayin; 3 Temmuz, Tebriz...
Mesajlariniz icin:
esafak@sabah.com.tr
Haberleri gazete sayfasi goruntusunde okumak icin
SABAH e-Medya"ya
tiklayin
|
|
|
|
