24.5 katrilyonluk operasyon

DPT, devleti yatırım mezarlığı olmaktan çıkaracak bir adım attı. Kurum, programlanan 1.002 projeyi iptal ederek, 24.5 katrilyonluk tasarruf sağladı
Ardarda yaşadığımız iki kriz bizlere pahalıya malolan hayli çok ders verdi. İşte ilk ders: "Türkiye'nin, ekonomide ve siyasette verimsizliğe tahammülü yok." Bu nedenle Planlama Teşkilatı, devleti yatırım mezarlığı olmaktan kurtaracak tarihi bir adım attı. DPT'den de sorumlu olan Başbakan Yardımcısı Devlet Bahçeli, bürokratlara kesin bir talimat verdi: "Proje, ülke yararına ise geri dönüş oranı yüksek ise sürdürün. Siyaset, bölge ya da sektör ayrımı gözetmeksizin ayıklama işlemi yapın. Siyasi eleştirileri ben göğüslerim!"

DPT, bu direktif üzerine yatırım programından 1002 projeyi sildi ve 24.5 katrilyon liralık yük hafifletildi. 2000 yılında kamu yatırımlarının ortalama 9.4 yıl olan tamamlanma süresi, Şubat krizinin etkisi ile birden 3 yıl uzadı. Rehabilitasyonla bu süre, 8.5 yıla indirildi.

DPT, 2003 yılından itibaren yeni bir uygulama başlatacak. Ne kadar yatırım tamamlanırsa, programa o kadar yeni proje alacak.

Ayıklama işlemi
Kamu yatırımlarında yıllardır ödenek sorunu yaşandığına dikkati çeken planlama kurmayları, yaptığımız uzun konuşmada şu bilgileri verdi:

"Yatırımların GSMH içindeki payı giderek azalıyor. 1985 yılında kamu yatırımlarının GSMH'ye oranı yüzde 9.1 iken bu oran, 1994'te yüzde 3.7'ye geriledi. Halen aynı oran korunuyor.

Kaynak azaldıkça, mevcut proje stoku giderek verimsizleşiyor. Bu durum, IMF veya Dünya Bankası söylemeden 1999 yılında görüldü ve harekete geçildi. Bir Yüksek Planlama Kurulu kararı alındı. Kamu yatırımlarının rasyonelleştirilmesi kararlaştırıldı.

1998 yılında yatırım programında 5 bin 556 proje varken, bu sayı 1999 yılında 5 bin 458'e, 2000 yılında 5 bin 321'e, 2001 yılında 5 bin 47'ye indirildi. 2002 yılında ise 4 bin 414'e çekildi."

İlke kararları
Yatırımlardaki verimsizliği önlemek için şu strateji izlendi:

* Birinci derece öncelikli, yapılabilirlik önemini koruyan projelerin tamamlanması için gerekli ödenek tahsis edildi.

* Yapılabilirliğini devam ettiren ancak önceliğini kaybetmiş projelerin sembolik ödeneklerle programda kalması sağlandı.

* Önceliğini kaybetmiş ve ihale edilmemiş projeler yatırım programından çıkarıldı.

* Projelerin fiziki hedefleri daraltıldı. Bazı projeler gerçekleştiği haliyle yeterli sayıldı.

Sözün özü, işler yolunda giderse kamu yatırımları, uluslararası standartlarla uyumlu olarak 5 yılda tamamlanacak hale gelecek ve bu süreç 2003 yılında başlayacak.

EKONOMİDE SON DURUM
1999 model, yerli bir otomobilim var. Geçen sabah kalktım. Tam arabaya bineceğim, bir de baktım ki benzin deposunun kapağı kırılmış. Depodan içeri yarım metre hortum sarkıtılmış. Belli ki benzin çalmaya çalışmışlar. Doğrusu arabada benzin yoktu. Derhal en yakın karakola gittim. Zabıt tutuldu. Bu arada polislerle sohbete başladık. Ne iş yaptığımı sordular. "Gazeteciyim" dedim. Hangi konuyla ilgilendiğimi öğrenmek istediler. "Ekonomi" dedim. Ardından bir son soru daha geldi:

"Ekonominin durumu nasıl?"
Ben de gayet net bir yanıt verdim: "Eğer bazı insanlar, arabamdaki benzini çalmaya tenezzül edecek duruma düşmüşlerse, bu ekonominin iyi olduğundan bahsetmek mümkün değil. Ancak bizler herşeye rağmen kalp krizi geçirmiş bir hastaya öleceğini değil, yaşayacağını söylüyoruz!"