Emlak vergisi ile ilgili tartışmaların yoğunlaştığı şu günlerde;

1- Yabancı ülkelerde, emlak vergisinin nasıl uygulandığı,

2- Türkiye'de, 2002 yılında emlak vergisinin nasıl ödeneceği, merak ediliyor.

Aşağıda, her ikisini de kısaca açıklayacağız.

Geçen hafta, Hurşit Güneş, Milliyet'deki köşesinde, bazı yabancı ülkelerde; emlak vergilerinin GSMH'ye ve toplam vergilere olan oranına yer verdi. Eski bir öğrencisinin gönderdiğini ve "ne denli sağlıklı bilemiyorum" diye belirterek yayınladığı bu oranlardan birkaçı aşağıdaki gibi;

- İngiltere'de GSMH'nin yüzde 4'ünü, toplam vergilerin ise yüzde 10,9'unu,

- OECD (Pasifik)'de, GSMH'nin yüzde 2,9'unu, toplam vergilerin ise yüzde 10'unu,

- AB'de GSMH'nin yüzde 2'sini, toplam vergilerin de yüzde 4,3'ünü oluşturuyor.

Hemen belirtelim, bu oranlar iki nedenle gerçeği yansıtmıyor. Birincisi, yukarıdaki oranların doğrusu, İngiltere'de yüzde 2,8 ve 3,7, OECD Pasifik'de yüzde 2 ve 5,5, AB'de yüzde 1,8 ve 4,3 olacak (Kaynak S.J. BAILEY, Public Sector Economies, s.204, 205). İkincisi ise, yukarıdaki oranların gayrimenkullerle ilgili tüm vergileri (Taxes on Property) kapsamasıdır. Başka bir anlatımla, yukarıdaki vergiler emlak vergisi, servet vergileri, alım-satım vergileri, işlem vergileri, veraset ve intikal vergisi, gayrimenkul sermaye iradı hatta mortgage faizlerini bile kapsamaktadır. Bu nedenle, belirtilen oranlar GSMH ve vergi gelirlerine oranı yönüyle, emlak vergisini yansıtmıyor.

Tolley's International Handbook of Corparate And Personel Taxes-2001'de yeralan verilere göre, emlak vergileri bazı ülkelerde aşağıdaki gibi.

İsviçre : Cantonal Tax adı altında, gayrimenkullerin safi değeri üzerinde onbinde 5 ile binde 3 oranında değişen oranlarda emlak vergisi alınıyor.

İrlanda : Konutlardan alınan emlak vergileri, 5 Nisan 1977'den itibaren kaldırıldı.

İtalya : Binde 4 ile binde 7 arasında değişiyor.

Portekiz : Kırsal kesimde binde 8 ve şehirlerde binde 8 ile binde 1,3 arasında değişiyor.

İngiltere : Öğrenciler, yaşlılar ve devlet yardımı alanlar, emlak vergisi ödemiyorlar. Bunların dışındakiler belediyelere, binalar için "Council Tax", işyerleri için de "Business Rates" adı altında vergi ödüyorlar.

Fransa'da emlak vergisi, değeri 720 bin EURO'yu aşan gayrimenkullere, binde 5 ile yüzde 1 arasında uygulanıyor. Fransa'da boş tutulan gayrimenkullerden daha yüksek emlak vergisi alınıyor.

Bu arada, sayısı çok az olmakla birlikte, bazı ülkelerde emlak vergisinin oranı çok yüksek. Örneğin, Pakistan'da ve Singapur'da yüzde 10'u buluyor. Diğer ülkelerden Japonya'da yüzde 1,4, Şili'de yüzde 2 oranında emlak vergisi alınıyor.

Yabancı ülkelerde, tek bir evi olanın emlak vergisi yönünden korunduğunu, bazı ülkelerde gayrimenkulün değerine göre vergi oranının arttığını görüyoruz. Özellikle, birden fazla evi olanlarda, ikinci ve sonraki evler, binalar ve arsalar da, verginin oranını artırılıyor. Türkiye'de ise gecekondunun emlak vergisi oranı ile Boğaz'da ki yalının vergi oranı aynı. Hatta bir evi olanla 50 evi, 30 dükkanı ya da 20 arsası olanın vergi oranı aynı...

Türkiye'de bu yıl, tam bir "Emlak Vergisi faciası" yaşanacaktı. Sabah'ın konuyu Türkiye'nin gündemine getirmesi ve ısrarla olayın üzerine gitmesi üzerine, Başbakan Ecevit, olaya müdahale ederek, emlak vergisindeki çarpıklıkların giderileceğini açıkladı. Bu amaçla, Maliye Bakanı'nın da aralarında olduğu, birkaç bakandan oluşan bir komisyon kuruldu. O gün bugün, bu konuda somut bir gelişme yok. Yaklaşık 18 milyon emlak vergisi mükellefi, merakla gelişmeleri bekliyor.

Bu konudaki pratik çözüm, 2001 yılı emlak vergisi matrahının 2002 yılı için belli bir oranda örneğin yeniden değerleme oranının yarısı ya da yüzde 50 oranında artırılması olarak gözüküyor. Genel eğilim de bu yönde. 2002 yılı emlak vergileri ile ilgili gelişmelerin, önümüzdeki haftalarda netleşmesi bekleniyor...