İşkenceyi el ele yapıyorlar

Doğalgaz işkencesi, KDV'yi yüzde 8'den yüzde 18'e çıkaran Maliye, birim fiyatı üzerinden yüzden 40 kâr payıı alan belediyeler ve belediyeleri suçlarken kendisi de aynı fahiş kârı almaktan çekinmeyen BOTAŞ'ın eseri
Artık vatandaşın sabrı taştı... 'Ucuz ve temiz yakıt, şehirlerin hava kirliliğini yok ediyoruz' bahanesiyle zam üstüne zam yapan Maliye, BOTAŞ ve belediyeler el ele vererek sonunda doğalgazı 'dokunulmaz' ilan etti. Belediyeler yüzde 40'a varan kâr payı alarak bu üçlü oyunda en önemli rolü üstlenmiş durumda. Ayrıca aldığı sabit hizmet ve abonelik bedelleri ile her yıl kasasına milyarlarca lira giriyor. BOTAŞ da belediyelerden geri kalmıyor. Kurum, doğalgazı vatandaşa aracısız verdiği Eskişehir ve Bursa'da kâr payını yüzde 40 olarak uygun görmüş. Maliye Mayıs 2001'e kadar yüzde 8 olan doğalgazdaki KDV oranını yüzde 18'e çıkararak bu 'işkencede' üzerine düşen görevi yerine getirmiş oluyor. Bu da yetmezmiş gibi devlet Ocak 2002'den itibaren metreküp başına yüzde 5'lik Akaryakıt Tüketim Vergisi (ATV) koyuyor.

SABİT VE TATLI KAZANÇ
Türkiye'de konut olarak 2 milyon 600 bin doğalgaz abonesi var. Bunların 1 milyon 600 bini İstanbul'da. Geçen yıl İstanbul'da 1 milyon 800 bin metreküp doğalgaz kullanıldı. Bugünün rakamları ile 608 trilyonluk bir gelir elde edildi. KDV dahil bu rakam 716 trilyona ulaştı. Bunun dışında İstanbul'da her ay 1 milyon 600 bin aboneden, sabit hizmet bedeli adı altında 600 milyara yakın bir para toplanıyor. Bu rakam 12 ayda 7 trilyon 200 milyar liraya ulaşıyor.

Yetkililerinin söylediğine göre İGDAŞ yapılan yatırımlarla şu anda 2.5 milyon aboneye hizmet verebilecek durumda. İGDAŞ'ın İstanbul'un yüzde 55'ine doğalgaz ulaştırdığına ve geriye kalan yüzde 45'i için de yatırımlar tamamlandığına göre "Kâr payları ve abonelik bedelleri" hangi yatırımlara gidiyor?

İFADELER ÇELİŞİYOR
BOTAŞ, Eskişehir ve Bursa'da KDV dahil 402 bin 380 liraya sattığı doğalgazın metreküpünü Aralık 2001 tarihinden itibaren 382 bin liraya çekti. Yani yüzde 5'lik bir indirim yaptı. Şimdi belediyelerin de indirim yapmasını istiyor. BOTAŞ'ın kâr marjı yüzde 40, yani İGDAŞ'tan daha yüksek. Hem 'Belediyeler pahalı satıyor' diye şikayet ediyor. Hem de kâr yarışında onlardan aşağıda kalmayıp çelişkili bir tutum sergiliyor.

Hem BOTAŞ, hem de İGDAŞ doğalgazdaki fiyat artışının döviz kurunun yükselmesine bağlıyor. Peki dolar çıkarken yükselen fiyatlar dolar inerken neden düşmüyor? İGDAŞ bu soru için "doğalgaz fiyatları bize TL olarak bildiriliyor. Bu konuda en sağlıklı bilgiyi BOTAŞ verebilir" diye yanıtlıyor. BOTAŞ'ın cevabı ise, "Fiyatları 3 ayda bir belirliyoruz. Şu anda bir indirim yapamayız" şeklinde. Acaba BOTAŞ, önümüzdeki fiyat belirleme döneminde dolar kurundaki değişikliği fiyatlarına yansıtacak mı?

Yüzde 40 kar marjı ile ne yapıyorlar?

İGDAŞ kendini savunuyor
İGDAŞ söylendiği gibi yüzde 39 değil, yüzde 28 kâr payı aldıklarını söylüyor. İGDAŞ yöneticileri ya matematik bilmiyor ya da bizi kandırıyor. Çünkü, İGDAŞ doğalgazın metreküpünü BOTAŞ'tan 243 bin 525 liraya alıyor. Üzerine 94 bin 974 lira koyuyor ve halka metreküpü 338 bin 500 liraya satıyor. Üzerine koyduğu kâr rakamı yüzde 28 değil, yüzde 39. Yani bu oranda kâr payı koyduğu için tüketiciye 338 bin liraya (KDV hariç) satılıyor. Eğer İGDAŞ, BOTAŞ'tan aldığı doğalgaza yüzde 28 kâr payı koysaydı, doğalgazın tüketiciye satış fiyatı 311 bin lira olacaktı. Yüzde 28 oranı ise basit bir matematik kuralının ihlaliyle bulunuyor. İGDAŞ tüketiciye satılan metreküp fiyatı ile kendi aldığı rakamı oranlıyor. Bir tüccar düşünün. 100 liraya aldığı kumaşı 150 liraya satıyor. Tüccar 50 lira yani yüzde 50 brüt kâr elde ediyor. Tüccar İGDAŞ gibi hesap yapsa, 'yüzde 33 kazanıyorum' diyecekti. Halbuki, yüzde 50 kâr koyduğu için tüketiciye 150 liraya malı satıyor. Sonuç olarak "yatırım yapacağım" diyen belediyelerin doğalgaza koyduğu kâr, dünyanın hiç bir yerinde görülmeyecek kadar büyük.

Bu para nereye gidiyor?
Hem belediyeler hem de BOTAŞ, faturalarda her ay sabit hizmet bedeli olarak belirli bir tutar alıyor. Bu fiyat evlerdeki sayacın büyüklüğüne göre 337 bin lira ile 450 bin lira arasında değişiyor. Üstelik buna da yüzde 18 KDV uygulanıyor. Türkiye'de 2.6 milyon doğagaz abonesi var. Her ay belediyeler ve BOTAŞ vatandaştan 1 trilyon 742 milyon lira sabit hizmet bedeli alıyor. Bu da 12 ayda 12 trilyon 868 milyar liralık sabit kazanç anlamına geliyor. Bu bedelin sayaç bakımı için alındığı belirtiliyor. Peki 250 milyonluk abone parası nereye harcanıyor?

Maliye'nin KDV kazığı
Temiz yakıt diyerek, vatandaşı doğalgaz'a yönlendiren devlet, 15 Mayıs 2001'de doğalgazdan alınan KDV'yi yüzde 8'den yüzde 18'e yükseltti. Şişmiş kadrolarını düşüremeyen, kayıtdışı ekonomiden vergi toplayamayan, 20 trilyona yaptığı binayı 8 aydır boş tutarak çürümeye bırakan Maliye Bakanlığı çareyi KDV'yi yükseltmekte buluyor. Onlarında mantığı ne yapalım, bütçe giderlerini karşılayamıyoruz oluyor. Vatandaş da haklı olarak, "bana yükleneceğine giderlerini düşürsene" diyor...

Bu faturadan kim ne kazandı?
YukarIdaki faturadan BOTAŞ'ın kazandığı para 105 milyon 219 bin lira. İGDAŞ'ın payı 42 milyon 87 bin lira. Devletin vergi geliri ise 26 milyon 382 bin lira. Kaybeden ise tabii ki fatura sahibi... İstanbul'da 1 milyon 600 bin doğalgaz abonesinin bir yılda doğalgaza ödediği bedel 481 milyon doları buluyor. Bunun 292 milyon dolarını İGDAŞ, gaz bedeli olarak BOTAŞ'a veriyor. Yüzde 39 kâr payı alan İGDAŞ'ın payına düşen miktar ise 116 milyon dolar. Geriye kalan 73 milyon dolar da Maliye'nin kasasına KDV bedeli olarak giriyor.

BOTAŞ Bakan'ı kandırdı
Aslında sadece İGDAŞ'a yüklenmek doğru değil. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Zeki Çakan, vatandaşa belediyeleri şikayet ederek yüzde 40 kâr payı koydukları için faturalar kabarıyor" diyor. Ancak kendisine bağlı BOTAŞ'ın uygulamasını es geçiyor. Ya da BOTAŞ Bakan'ı da kandırdı. BOTAŞ Eskişehir ve Bursa'da doğalgaz dağıtımını kendisi yapıyor. Peki buralarda vatandaş ucuz doğalgaz mı kullanıyor? Hayır... Tam tersi buralarda doğalgazın metreküpü 341 bin liradan satılıyor. Yani İGDAŞ'a 243 bin liradan verdiği doğalgazı kendisi halka dağıtırsa, aynı İGDAŞ gibi yüzde 40 zam koyuyor.

"Onlar fiyatı düşürsün, biz de indirelim"
SABAH'ın haberi üzerine dün de NTV doğalgazı 'yakın plan'a aldı. NTV'nin sorularını cevaplayan İGDAŞ Genel Müdürü Süreyya Polat, canlı yayında istanbul halkına söz verdi ve, "BOTAŞ doğalgazı kendi dağıttığı Bursa ve Eskişehir'de Aralık'tan itibaren yüzde 5 indirim yaptı. Ama belediyelere verdiği gazda indirim yapmadı. BOTAŞ bize verdiği gazda yüzde 5 indirim yapsın bir yüzde 5 de biz indireceğiz" dedi. Süreyya Polat her yıl İGDAŞ'ın 500 kilometre doğalgaz hattı döşediğini, altyapı sonrası servis hizmetleri de düşünüldüğünde bütün bu çalışmalar için harcanan paraya karşılık mevcut kâr payının 'komik' bir rakam olduğunu iddia etti.

Polat, "Ankara'da doğalgazın metreküpü KDV hariç 370 bin liradan satılıyor. Eskişehir ve Bursa'da gazı BOTAŞ'ın dağıtmasına rağmen metreküp fiyatı KDV hariç 341 bin lira. Bunlarla karşılaştırıldığında İGDAŞ'ın en ucuz gaz dağıtıcısı olduğu ortaya çıkıyor. doğalgazın İGDAŞ'ın sattığından daha düşük fiyata satılması mümkün olsa, bunu bizzat toptancı olan BOTAŞ Eskişehir ve Bursa'daki perakende fiyatlarına uygulardı" dedi. Polat, İGDAŞ'ın önümüzdeki yıl 800 kilometre doğalgaz hattı döşeyeceğini de sözlerine ekledi. Eğer yüzde 5 BOTAŞ düşürür, İGDAŞ da yüzde 39'dan yüzde 34'e düşürürse doğalgazın metreküpü KDV hariç 309 bin liraya geliyor. KDV dahil birim fiyatı ise 364 bin lira olacak. Şu anda bu rakam KDV dahil 399 bin lira. Bu indirim yukarıda faturası bulunan aboneye 16 milyonluk bir avantaj getirmiş olacak.

LEYLA ŞEN