Kasım enflasyon sayıları Pazartesi günü yayınlandı. Piyasalar ve iktisatçıların önemli bölümü daha yüksek enflasyon bekliyorlardı. Yani enflasyon beklentilerin altında çıktı.

Önce kendi tahminlerimi vereyim. TÜFE, TEFE ve Özel İmalat Sanayi (ÖİS) için sırası ile yüzde 4.4, yüzde 4.6 ve yüzde 4.0 öngörmüştüm. Bunlar piyasadaki beklentinin altında idi.

Fiili sonuçlar, TÜFE ve TEFE'de yüzde 4.2, OİS'de ise yüzde 4.0 oldu. OİS'yi tam tutturmuşum ama TÜFE'de 0.2 puan, TEFE'de ise 0.4 puan "karamsar" kalmışım. Halbuki TEFE'nin daha kolay tahmin edildiği söylenir.

Genellikle tahminlerimde yanılınca sinirlenirim ama bu sefer sevindim. Çünkü enflasyon sayılarının beklenenin altında çıkması tüm ekonomik aktörleri ama özellikle mali piyasaları olumlu etkileyecekti.

Şu günlerde Türkiye'nin morale çok ihtiyacı var. Güvensizlik ve moral bozukluğu yaz aylarında beyhude yere döviz kurunda bir balon oluşmasına yol açtı. Reel ekonomiye maliyeti yüksek oldu.

Mevsimlik etki

Okuyucularım artık alıştı. Yukarıdaki üç enflasyon serisini mevsimlik etkileri temizledikten sonra izliyorum. Aslında tahminlerimi de aynı yöntemle yapıyorum. Önce mevsimlik etkiden arındırılmış enflasyonu saptıyorum. Sonra ona mevsimlik etkiyi ekliyorum.

Mevsimlik etkiden arındırılmış TÜFE Temmuz ve Ağustos aylarında sırası ile yüzde 3.2 ve 3.8 çıkmıştı. Eylül ve Ekim'de yüzde 4.2'ye yükseldi. Ben Kasım'da fazla değişmeyeceğini düşünmüştüm. Halbuki bu ay 0.4 puan düşürek yüzde 3.8'e gerilemiş.

TEFE ise, Haziran-Eylül arasını yüzde 5'in altında (en düşük yüzde 4.2 ile Temmuz, en yüksek yüzde 4.9 ile Haziran) geçirdi. Ekim'de aniden yüzde 5.9'a tırmandı.

Kasımda mevsimlik etkiden arındılmış TEFE'de 1.5 puan düşüş öngördüm. Bu da yüzde 4.6'lık TEFE artışı anlamına geliyordu. Fakat düşüş çok daha ciddi olmuş, 2 puana yaklaşmış. Neticede fiili sayı yüzde 4.0 geldi.

ÖİS'ni nasıl olmuşsa doğru tahmin etmişiz. Son iki ayın mevsimlik etkiden arındırılmış ÖİS sayılarına bakalım. Eylül'de yüzde 5.1 iken Ekim'de yüzde 7.7'ye fırlamış. Sonra Kasım'da neredeyse yarı yarıya düşerek yüzde 4.0'a inmiş.

ÖİS için döviz kuru son derece önemlidir. Kasım ayında "1 dolar + 1.5 DM" döviz sepetine karşı TL aylık ortalama itibariyle yüzde 6 değer kazanmış. Genelde döviz kurunun aşağı doğru döndüğü biliniyor.

TL'deki değer artışının etkisi en belirgin ÖİS'de görülüyor. Endekste yer alan tarım ürünleri ve kamu malları nedeni ile TEFE'ye olumlu etkisi daha az oluyor. Hizmet sektörünün payı yüzünden en az TÜFE'de hissediliyor. Buna karşılık TÜFE talepteki gelişmelere çok daha hassas.

Bundan sonrası
İyimser senaryolar yazmak için bir aylık veri yeterli değildir. Aylık zaman serilerinde ciddi metodolojik sorunlar mevcuttur. İki yönde de hiç beklenmedik ve açıklanması çok zor hareketler mümkündür. Geçmişte bunun çok örneklerini yaşadık.

Enflasyonda kalıcı bir düşüş eğiliminini teşhis etmek için Aralık sayılarını beklemek gerekiyor. Gerileme Aralık'ta devam ederse, enflasyonla mücadele açısından son derece önemli bir merhalenin aşıldığı sonucuna varabiliriz. İyi senaryo, mevsimlik etkiden arındırılmış Aralık ayı enflasyonun her üç seride yüzde 3.5 ve altında çıkmasıdır. Hatta, bunun 2002 yılı enflasyon hedeflerinin tutturulması açısından zorunlu olduğunu da söyleyebiliriz.