Bu hafta, ise Türkiye'de çalışan yabancı uyruklu kişilerin işsizlik sigortası karşısındaki durumunu inceleyeceğiz.

Bilindiği gibi 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu 1 Haziran 2000 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiş bulunmaktadır. Kanunun 46'ncı maddesi ile Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 2'nci maddesinde belirtilen sigortalılar ile mütekabiliyet esasına dayalı olarak yapılan anlaşmalara göre çalışan yabancı işçiler, işsizlik sigortasının kapsamına dahil edilmiştir. Aynı maddede, SSK'nın 3'üncü maddesine istinaden sigortalı sayılmayanların kapsam dışında olduğu belirtilmiştir.

Sosyal Sigortalar Kurumu'nun bu düzenleme ile ilgili olarak vermiş olduğu yazılı görüşlerindeki yorumu; Türkiye ile Sosyal Güvenlik Sözleşmesi imzalamış olan ülkelerin uyruğunda olan yabancı çalışanların işsizlik sigortasına tabi olduğu, bunlar dışında kalan ülkelerin uyruğunda olan yabancı çalışanların ise işsizlik sigortasına tabi olmadığı yönündedir. Nitekim, SSK'nın 16-219 sayılı Genelgesi'nin 1-B bölümünde de; ikili sosyal güvenlik sözleşmesinin yapılmış olduğu ülkelerin (Almanya, İngiltere, Hollanda, Belçika, Avusturya, İsviçre, Fransa, Libya, Danimarka, İsveç, KKTC, ve Norveç) vatandaşlarının ülkemizde bir işveren tarafından hizmet akdine istinaden çalıştırılmaları halinde, bu kişilerin 506 sayılı Kanunun 2nci maddesi kapsamına girmiş olmaları sebebiyle işsizlik sigortasına tabi olacakları belirtilmiştir.

Bu durumda, Türkiye'de çalışan yabancılardan yukarıda sayılanlar dışındaki ülkelerin vatandaşları, Türkiye'de işsizlik sigortasına tabi olmayacaklardır. Yukarıda sayılan ülkelerin vatandaşları kural olarak işsizlik sigortası kapsamında olmakla birlikte, bu kişilerin ücretlerinden işsizlik sigortası primi kesintisinin yapılıp yapılmayacağının tespitinde aşağıdaki husus son derece önemlidir. Daha önceki yazılarımızda da belirttiğimiz üzere, ikili anlaşmalarda temel prensip, çalışılan ülkenin Sosyal Güvenlik Kurumuna tabi olunmasıdır. Ancak ikili anlaşmalarda düzenlenen istisna hükümleri sayesinde bazı kişiler, vatandaşı olduğu ülkenin sosyal sigortalar mevzuatına tabi kalabilmektedir. İstisna hükümleri genel olarak, iş merkezi akit taraflardan birinin ülkesinde bulunan bir işverenin hizmetindeki kimsenin geçici olarak bir işin icrası için diğer akit tarafın ülkesine gönderildiği takdirde, sınırsız olarak ya da belirli bir süre ile sınırlı olmak kaydıyla kendi ülkesinde çalışıyormuş gibi, iş merkezinin bulunduğu ülkenin mevzuatına tabi olmasına imkan tanımaktadır. Bu durumda olan kişiler, çalıştıkları ülkede sosyal sigortalar primi ödememektedirler.

Bu nedenle, Türkiye'de çalışan ve yukarıdaki ülkelerin vatandaşı olan bazı kimseler, Türkiye'de sigorta primi ödememektedirler. SSK'nın 16-219 sayılı Genelgesinde işsizlik sigortası kapsamında olduğu belirtilmekle birlikte, istisna hükümlerinden yararlanarak Türkiye'de SSK primi ödemeyen bu ülkelerin vatandaşları, işsizlik sigortası primi de ödemeyeceklerdir.

Sosyal Güvenlik Anlaşmaları gereğince Türkiye'de SSK primi ödemesi gereken yabancılar ise, işsizlik sigortası primi de ödemek zorundadırlar.

Sosyal Güvenlik Anlaşmaları gereğince Türkiye'de SSK primi ödemesi gereken yabancılar aynen Türk uyruklular gibi bütün sigorta kollarına tabi olmaktadırlar. Ancak Birleşik Krallık ve İsviçre sözleşmeleri bu konuda diğer anlaşmalardan farklılık göstermektedir. Birleşik Krallık ve İsviçre sözleşmelerine tabi kişiler SSK'dan yazılı olarak talepte bulunmadıkları takdirde sadece meslek hastalığı,analık ve hastalık sigortalarına tabi olmakta; bütün sigorta kollarına tabi olabilmek içinse Kurum'dan yazılı olarak talepte bulunmaları gerekmektedir. Bu iki anlaşma dışındaki anlaşmalarda böyle bir şart öngörülmemiştir. Bu nedenle diğer anlaşmalar kapsamında olan yabancılardan Türkiye'de sigorta primi ödemek zorunda olanlar doğrudan bütün sigorta kollarına tabi olmaktadırlar. İşsizlik sigortası primini de ihtiva edecek şekilde yeniden düzenlenen aylık bildirge formatı, sadece bütün sigorta kollarına tabi olan kişilerden işsizlik sigortası primi hesaplanmasına imkan tanımaktadır. Oysa yukarıda da değinildiği gibi, ikili sosyal güvenlik anlaşması bulunan ülkelerden İngiltere ve İsviçre vatandaşları, ikili anlaşmalar kapsamında sadece kısa süreli sigorta kollarına tabi olmakla birlikte, işsizlik sigortasına tabidir. Buna rağmen aylık bildirgelerin formatı, bu kişiler için işsizlik sigortası primi hesaplanmasına müsait değildir.

ŞABAN ERDİKLER