Farklı enflasyon oranları kafaları karıştırdı!..

Geçtiğimiz cumartesi, altı aylık TEFE (Toptan Eşya Fiyatları Endeksi) oranları esas alınarak belirlenen "Yeniden Değerleme Oranı", Maliye Bakanlığı'nca, bir tebliğ ile yüzde 29.2 olarak açıklandı. Maliye'nin TEFE'ye göre hesapladığı altı aylık oranın 29.2 olması kafaları da iyice karıştırdı.

Nitekim dün bazı gazetelerde, DİE tarafından altı aylık dönem için 18.5 olarak açıklanan oran ile Maliye'nin yine altı aylık dönem için belirlediği yüzde 29.2'lik oran arasındaki çelişkiye dikkat çekildi. Olayın bir diğer yönü de, memura aynı dönem için yapılan yüzde 17'lik zamla ilgiliydi...

ÇELİŞKİNİN NEDENİ
Daha önce de yazdığımız gibi, yasalarımızda enflasyonla bağlantılı, çok sayıda oran var. Bu oranların da, biri diğerinden farklı. Örneğin, yıllık olarak, tecil faizi yüzde 48, gecikme zammı yüzde 72, kira artışı yüzde 25, vadeli senetlerin reeskont oranı yüzde 70, emlak vergisindeki artış yüzde 26.05 motorlu taşıtlar vergisindeki artış yüzde 52.1 gibi...

Neyse, bunu bir tarafa bırakalım ve konuyu dağıtmadan altı aylık dönem için, TEFE'ye göre belirlenen yüzde 18.5 ile yüzde 29.2'nin farklı oluşunu açıklayalım. Yasaya göre, yeniden değerleme oranı, Ocak 2000'den değil, Kasım 1999'dan başlanarak hesaplanıyor (Vergi Usul Yasası, Mükerrer Madde 298/10). TEFE'nin Kasım'da 4.1 Aralık'ta ise 6.8 yani çok yüksek çıkması nedeniyle, Maliye'nin (Kasım 1999-Nisan 2000 dönemi) altı aylık TEFE'ye göre hesapladığı oran 29.2 çıkıyor.

İşte kafaları karıştıran olay da bu. Eğer vergi yasalarında, Ocak ayından başlanılarak bir hesaplama yapılacağı öngörülseydi, bu çelişki ortaya çıkmazdı.

MALİYE'NİN HESABI DA YANLIŞ
Doğrusunu isterseniz, Maliye'nin ilan ettiği 29.2 oranı da yanlış. Hatta 1999 yılının bir ve ikinci dönemleri için daha önce ilan edilen oranlar da yanlış!..

İlan edilen 29.2'nin, aslında yüzde 31.9 olması gerekirdi.

Nedenine gelince, yeniden değerleme oranının hesaplanması olayında; Maliye Bakanlığı'nca yapılan hesaplamada, TEFE endeksi 2000 yılı Nisan ayı değerinin, 1999 Ekim ayı değerine bölünmesi suretiyle bulunmuş. Oysa Kasım 1999-Nisan 2000 değerleri toplamının aritmetik ortalamasının, önceki altı aylık yani Mayıs 1999-Ekim 1999 değerleri toplamının aritmetik ortalamasına bölünerek hesaplanması gerekiyordu.

Maliye'nin, bize göre hatalı olan bu hesaplama yöntemi, 2000 yılı ilk 6 aylık yeniden değerleme oranının da 2.5 puan düşük çıkmasına neden olmuş.

TEFE ve TÜFE oranları, izleyen ayın hemen üçünde ilan edildiğine göre, yasanın değiştirilmesi ve Maliye'nin de, Kasım'dan başlayan dönemi Ocak ayına kaydırması, tartışmaları ortadan kaldıracaktır.