Süleyman Yağız DSP İstanbul milletvekili. Milletvekili seçilinceye kadar uzun süre birlikte çalıştık. Meclis İnsan Hakları Komisyonu üyesi Süleyman Yağız'a son günlerde yine gündeme gelen Aleviler ve Alevilik üzerine sorular sordum.
* Türkiye'de ne kadar Alevi var?
- Yaklaşık 25 milyon Alevi kardeşimizin olduğu söyleniyor.
* Türkiye'nin hangi bölgelerinde.
- Söylemek zor, her tarafta.
* Niye söyleyemiyorsunuz?
- Bu konuda çok ciddi bir araştırma yok. Yer değiştirmeler çok oldu.
* Nasıl?
- Köyden kente göçler oldu. Kimin nereye gittiği konusunda bilgi yetersiz.
* Alevilik nedir?
- Aleviler hem inanç yanı olan hem kültür yanı olan sürekli bir sentezdir.
* Nasıl bir sentez?
- Olumlu her şeyden etkilenen, onu kendi bünyesinde barındıran bir yapıya sahiptir.
* Olumludan kasıt nedir?
- Olumlu ifadesini karşılayan her şey içine girebilir.
* Örneğin?
- Bağnaz değildir, her gelişmeye açıktır. Zaten Aleviliği Sünni'likten ayıran en önemli özelliği budur.
* Sünniler bağnaz mı?
- Hayır, yanlış anlaşılmasın, ben bir inanç sistemi açısından bu farkı belirtmeye çalışıyorum.
* O zaman bir örnek verelim?
- Bir Sünni 4 mezhebe göre düşünmek zorunda. Ama Alevi hayır diyor, mezhepleri Allah belirlememiştir, Allah bana akıl verdiğine göre o aklımı kullanır, sonuna kadar düşünürüm.
* Siz Alevisiniz değil mi?
- Hayır değilim.
* Ben sizi Alevi sanıyordum?
- Evet hep öyle sanıyorlar, çünkü Alevilik konusunda çok sayıda araştırmam ve kitabım var.
* Hangileri mesela?
- 6 tane var. Son yayınlanan Alevi Aydınları- Alevi Dedeleri isimli araştırma.
* Tekrar senteze dönelim?
- Alevilik bir taraftan Şamanizm'den etkilenirken içine İslâmiyeti de katmış, inançların en olumlu unsurundan yararlanmış, sadece inançların değil akımların da olumlu yanlarını bünyesine almış ve en son olarak Atatürkçülükten ve Cumhuriyet'ten de etkilenmiş, onu da içine katmış.
* Nasıl?
- Örneğin Cem Evleri'nde bir tarafta Hazreti Ali'nin, bir tarafta Hacı Bektaş Veli'nin diğer tarafta da Atatürk'ün resmi vardır.
* Bu resimler neden asılır?
- Bu klasik ve resmi bir resim asma anlayışından öte bu anlayışlardan yapılan bir sentezin görüntüsüdür.
* Cemevi nedir?
- Alevilerin ibadet ve kültür evleridir.
* İbadet nasıl oluyor?
- Cemevleri'nde namaz kılınır, dualar edilir, inançların bütün gerekleri yerine getirilir. Örneğin sazlar çalınır.
* Sazların önemi nedir?
- Sazların çalınması, deyişlerin okunmasının hem inanç hem kültür ayağı vardır.
* Başka neler yapılır?
- Toplumsal faaliyetler de Cemevleri'nde yapılır. Eğer küsler varsa bunlar barıştırılır, hatta Aleviliğin temel ilkelerine aykırı hareket edenler için dışlama kararı bile alınır. O suçlanan kişi hakkında cemaat helâllik vermezse bu dışlama kararı alınır.
* Helâllik ne demek?
- Bir çeşit adalet mekanizması. İki kişi arasındaki bir sorun bile cemaat önünde kişileri konuştururak ve rızalarını alarak sonuca kavuşturulur.
* Yani Alevi cemaati bir bütün değil mi?
- Bütün olduğu pek söylenemez.
* Neden?
- Çünkü bir kısmı Aleviliği tamamen bir yaşama biçimi bir kısmı da inanç sistemi olarak görüyor. Bir kısmı da ikisinin karışımı olarak değerlendirir.
* Size göre?
- Bana göre hepsidir. Hem inançtır, hem kültürdür hem de yaşama biçimidir. İşte sentez dememin sebeplerinden biri de bu.
* Başka bir konuya geçmek istiyorum.
- Evet.
* Aleviler Türkiye'deki din hizmetlerine nasıl bakıyor?
- O konuda da genel bir mutabakat sağlanmış değil.
* Hangi görüşler var?
- Bir kısmı Alevilerin'in de Diyanet İşleri'nde temsil edilmesini savunuyor, bir kısmı ise buna karşı çıkıyor.
* Hangisi doğru?
- Benim kişisel kanaatim Aleviler'in de Diyanet'te temsil edilmesidir.
* Ne faydası var?
- Bir kere Aleviler'e devlet katında meşruiyet kazandırılmış olacak.
* Aleviler'in meşruiyeti yok mu?
- Devlet katında olduğu söylenemez.
* Yani devlet katı ne demek?
- Diyanet açısından. Çünkü Diyanet'te Aleviler temsil edilmiyor. Sadece Sünni kesime yönelik hizmet veriliyor.
* Temsil edilince ne olacak?
- En azından Aleviler'e yönelik iftiraların önü daha kolay kesilmiş olacak.
* Hangi iftiralar?
- Örneğin Aleviler için "kestiği yenmez" denilir. "Mum söndü yapıyorlar" denilir, "ana bacı dinlemez" denilir. Bunlar dünyanın en adi iftiralarıdır.
* Yani yok böyle şey?
- Tabii ki yok. Kaldı ki, Aleviler namusun her türüne önem veren insanlardır. Temel felsefeleri "eline, beline, diline sahip ol"dur. Bu ifadeden de anlaşılacağı gibi Aleviler hem çalmamayı, hem kötü söz söylememeyi, hem de kimsenin namusuna kötü nazarla bakmamayı kendilerine ilke edinmişlerdir.
* Buna rağmen bunlar neden söyleniyor?
- Aslında Alevi- Sünni kesimler arasında vatandaş arasında temel bir sorun yok.
* Kimler arasında var?
- Bazı tutucu kesimler, kendilerine hemen her açıdan rant sağlamak için bu iftiraları yayıyorlar.
* Anlıyorum.
- Ben bu konuda şunu eklemek istiyorum; namusun her türüne bu kadar önem verip de bu kadar namussuzca suçlanan bir topluluk yeryüzünde herhalde yoktur.
* Zor bir durum herhalde?
- Onun içindir ki Alevi vakıf ve dernek yöneticilerinin Diyanet'te temsil konusunda kendi aralarında bir mutabakat sağlamaları gerektiğine inanıyorum. Aralarındaki farklılıkları da bir zenginlik olarak sunmalarının daha doğru olduğu inancını taşıyorum.
Ecevit, MHP'nin önünü açıyor
