Uygulamanın ilk ayı olması nedeniyle konunun oldukça güncel olduğunu düşünerek, gerek çalışanları gerekse işverenleri daha fazla bilgilendirmek amacıyla bu haftaki yazımızı da işsizlik sigortası ile ilgili hususlara ayırdık.

* İşsizlik Sigortasının Kapsamı

İşsizlik sigortası genel olarak, bir hizmet akdine istinaden işverene bağlı olarak çalışan ve Sosyal Sigortalar Kanunu'na tabi olan sigortalıları kapsamaktadır. Sosyal Sigortalar Kanunu'nun geçici 20. maddesine göre kurulan sandıklara prim ödeyen çalışanlar (bankalar, sigorta şirketleri, ticaret ve sanayi odaları, borsalar veya bunların birliklerinin personeli) ile karşılıklılık esasına dayalı olarak çalışan yabancı işçiler de işsizlik sigortası kapsamındadır.

Ancak, Sosyal Sigortalar Kanunu'na tabi olan isteğe bağlı sigortalılar, topluluk sigortasına tabi sigortalılar, herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan gelir veya aylık almakta iken çalışanlar işsizlik sigortası kapsamında değildir. Kamu iktisadi Teşebbüsleri'nde sözleşmeli statüde çalışanlar ile, 5590 sayılı Kanun kapsamında odalar ve borsalarda çalışan sözleşmeli ve geçici personel ile hizmetliler de işsizlik sigortası kapsamı dışındadır.

* Primler

İşsizlik sigortasına, çalışanlar %, işverenler ise 0ranında prim ödeyeceklerdir. Devlet de 0ranında katkı payı sağlayacaktır. Bu oranlar, SSK primi hesabına esas olan kazançlar üzerinden hesaplanacaktır. Diğer bir ifadeyle, SSK primi hesabında esas alınan taban ve tavan rakamları, işsizlik sigortası primi hesabında da esas alınacaktır. Bu nedenle, işsizlik sigortası primleri, aylık brüt maaşı 150 milyon liranın altında olanlar için; 150 milyon lira üzerinden, 150 milyon lira ile 450 milyon lira arasında olanlar için; brüt maaşları üzerinden, 450 milyon lira üzerinde olanlar içinse 450 milyon lira üzerinden hesaplanacaktır. Bilindiği gibi işsizlik sigortası 1 Haziran 2000 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu nedenle içinde bulunduğumuz aya ilişkin ücret bordrolarında işsizlik sigortası primlerinin hesaplanması gerekmektedir.

Çalışanlardan kesilecek 0ranındaki işsizlik sigortası primi gelir vergisi matrahından indirilecektir. İşsizlik Sigortası Kanunu'nda, işverenlerin işsizlik sigortasına ilişkin 0ranındaki işveren payı nedeniyle sigortalıların ücretinden herhangi bir indirim veya kesinti yapamayacakları belirtilmiştir. Buna uymayan işverenlere, idari para cezası verilecek olup ceza her bir sigortalı için aylık asgari ücret tutarında uygulanacaktır.

* Tasarruf Teşvik Kesintileri

İşsizlik Kanunu, 1 Haziran 2000 tarihinden geçerli olmak üzere, çalışanların ücretlerinden tasarruf teşvik kesintisi yapılması uygulamasını sona erdirmiştir. Bu nedenle, Haziran ayından geçerli olmak üzere, bordro hesaplamalarında tasarruf teşvik kesintisi yapılmayacak, işveren katkısı da hesaplanmayacaktır.

Bilindiği gibi tasarruf teşvik fonuna çalışanlar %, işverenler ise 0ranında katkı payı ödemekteydi. İşsizlik sigortası primi de çalışanlar için %, işverenler için 0larak belirlendiğinden, ilk bakışta tasarruf teşvik primi yerine aynı tutarda işsizlik sigortası primi hesaplanacağı, net ücretlerde ve işveren katkı payı giderlerinde değişiklik olmayacağı gibi bir sonuç çıkarılması mümkündür. Ancak, burada önemli bir fark vardır. Şöyle ki; tasarruf teşvik primi işçi ve işveren katkıları herhangi bir alt veya üst sınıra tabi olmaksızın brüt ücret üzerinden hesaplanmakta iken, işsizlik sigortası primleri sosyal sigortalar primine esas taban ve tavan ücretler üzerinden hesaplanacaktır. Bu nedenle, çalışanların çoğunluğunu asgari ücretlilerin oluşturduğu bir işyerinde, işverenin ücret maliyeti yeni uygulama nedeniyle artış gösterecektir. Zira, bu durumda olan bir işveren bugüne kadar asgari ücretin (halihazırda 109 milyon 800 bin Lira) %'ü oranında bir tutarı tasarruf teşvik primi işveren hissesi olarak ödemekte iken, şimdi taban ücret (halihazırda 150 milyon Lira) üzerinden 1001170000ranında işsizlik sigortası işveren katkısı olarak ödeyecektir. Ayrıca, işsizlik sigortası işçi payının, taban ücret ile asgari ücret arasındaki farka isabet eden kısmı da işverence karşılanacağından, buradan da ilave bir maliyet gelecektir. (Bu uygulama nedeniyle asgari ücretle çalışanların net maaşlarında ise bir değişiklik olmayacaktır.)

Tersi bir durumda, yani çalışanlarının çoğunluğuna SSK tavanının üzerinde brüt maaş veren işverenlerin ise ücret maliyetleri azalacaktır. Öte yandan, SSK tavanının üzerinde bir aylık geliri olan kişiler de tasarruf teşvik primi kesintisinden daha az bir tutarda işsizlik sigortası kesintisine tabi olacakları için, ellerine geçen net ücret artacaktır.

* İşsizlik Sigortası Primlerinin Ödenmesi

İşsizlik sigortası işçi payları ve işveren katkıları, SSK primleri ile birlikte beyan edilip ödenecektir. 'Aylık Sigorta Primleri Bildirgesi' ne işsizlik sigortası için yeni bir bölüm açılmış olup, bildirge örneği 21 mayıs 2000 tarihli Resmi Gazete'te İşsizlik Sigortası Kanunu'nun Uygulanmasına ilişkin 1 Nolu Tebliğ ekinde yayımlanmıştır. İşverenler Haziran ayına ilişkin SSK primleri ve işsizlik sigortası primlerini bu örneğe göre hazırlanacak Aylık Sigorta Primleri Bildirgesi ile beyan edeceklerdir. Sosyal Sigortalar Kurumu'nun, bir ay içinde tahsil ettiği primleri, gecikme zammı, faizi ve cezaları ile birlikte izleyen ayın 15'ine kadar işsizlik Sigortası Fonu'na devretmesi gerekmektedir. işsizlik sigortaları priminin Fona intikal ettirilmesini müteakip, İş ve İşçi Bulma Kurumu Genel Müdürlüğü, Fona yatırılan tutarın beşte ikisini devlet payı olarak Hazine Müsteşarlığı'ndan talep edecektir. Müsteşarlık, talep edilen miktarı talep tarihini izleyen 15 gün içinde Fona aktaracaktır.

ŞABAN ERDİKLER