Süper güçten haberler

Süper güç olmanın belirli sonuçları var. Hafta başında tüm dünya Amerika'yı izledi. İnsanın genetik yapısının çözülmesi yolunda atılan dev adımı bizzat Başkan Clinton halka duyurdu.

DNA çok ilginç bir konudur. Fizikte, moleküler kimyada, biyolojide ve bilgisayarlarda başdöndürücü bilimsel ve teknolojik gelişme yaşamın sırlarına ulaşma olanağını yarattı.

Gözünüzden kaçmış olabilir. Bu olayın bir de çok önemli bir ekonomik boyutu var. DNA haritası aynı anda iki kuruluşta birden çıkartılıyor. Biri, bilimsel faaliyetlerde yaygın yöntemi kullanıyor. Kaynaklarını devletten alıyor.

Diğeri ise bir şirket. Kurucusu ve yöneticisi törende Clinton'un yanında duruyordu. Şirketin kaynakları borsadan geliyor. Yani özel teşebbüs ve piyasa, kamunun hakimiyetinde olduğu düşünülen bilimsel araştırmada devletle rekabete giriyor.

Hep vurguluyoruz. ABD'nin gücü dar anlamı ile teknolojik üstünlükten kaynaklanmıyor. Aslında bilim adamı ve araştırmacı yetiştirmek o kadar zor değildir. Örneğin Sovyetler Birliği de bunu gerçekleştirmişti.

Zor olan organizasyonel ve kurumsal yapının etkin işleyişinin sağlanmasıdır. Ancak o takdirde kaynaklar iyi kullanılır, yetenekler teşvik edilir. Sonuçta bilimsel faaliyeti bile finanse edecek risk sermayesi kurumları oluşur. Bilimi yüksek verime ve zenginliğe dönüştürecek olan onlardır.

Greenspan ne yapacak?
Salı günü dünyanın ilgisi Amerikan Merkez Bankası'nın (FED) olağan Haziran toplantısına çevrildi. Toplantı Türkiye saati ile dün gece sonuçlandı. Yani biz ne karar çıktığını bilmiyoruz.

Sakın Amerikan para politikasından bize ne demeyin. Türkiye artık dışa açık bir ekonomi. Kendimizi uluslararası konjonktürden soyutlama olanağımız yok. Dünya ekonomisinin yavaşlaması yada hızlanması Türkiye'yi yakından ilgilendiriyor.

İşin bir de dolar-euro paritesi boyutu var. Doların euroya karşı değerinin yükselmesi ya da düşmesi, dolayısı ile dolar hesaplarının getirisi Greenspan ve arkadaşlarının aldıkları kararlarla yakından bağlantılı.

Mayıs ayındaki toplantıda Greenspan faizleri 0.5 puan arttırdı. Neden olarak enflasyonun yükselme riskini gösterdi. Zaten bir süredir Amerikan ekonomisinin kızıştığını, büyüme hızının yavaşlaması gerektiğini söylüyordu.

Piyasalar bunu "Greenspan enflasyona izin vermeyecek" şeklinde tefsir ettiler. Son bir ayda gelen veriler ilginç. Kimilerine göre yavaşlamanın başladığına işaret ediyor. Başkaları hala enflasyondan çok korkuyorlar.

O bakıma bu toplantı önemli. Merkez bankasının ekonominin gidişatını nasıl değerlendirdiği ortaya çıkacak. Faiz tekrar artarsa, esas riski enflasyonda görüyor demek. Faiz sabit kalırsa, en azından şimdilik enflasyon tehlikesinin ikinci plana düştüğü anlamına taşıyacak.

Yumuşak iniş
Amerikan ekonomisinin yavaşlaması gerektiğinde azçok herkes hemfikir. Ancak, bunun nasıl gerçekleştirilebileceği konusu epey muğlak. İki yanı keskin kılıç gibi.

Frene sert basılırsa, ekonomi gereksiz yere resesyona girecek. Bundan sadece ABD değil, dünya ekonomisi de zarar görecek. Frene az basılırsa, enflasyon riski artıyor. O zaman da daha sonra daha büyük bir bedel ödemek gerekecek.

Ekonominin bir resesyona girmeden yavaşlamasına "yumuşak iniş" deniyor. Örneğin büyüme hızının bugünkü yüzde 5 düzeyinden bir-iki yıl yüzde 3'lere çekilmesi gibi. Bu takdirde hem enflasyon denetim altına alınacak, hem de ABD ve dünya ekonomisi en az hasarla kurtulacak.

Gördüğünüz gibi süper güç olmak kolay değil. Bu gün DNA. Yarın faizler. Hep gündemin tepesinde oturmak zorundasınız.