Þu "insan hayatýnýn genetik kodunun çözülmesi" konusundaki muazzam bilim zaferi, bizim meslek camiasýna hayranlýðýmý arttýrdý. Bunca zamandýr, siyaset yazan onca kalemin birdenbire þaþýrtýcý ölçüde biyoloji, hatta biyoteknoloji uzmaný olduklarýný görmek, gerçekten heyecan verici.
Bizim gazeteleri okudukça, birkaç yýl içinde insanlarýn 1000 yýl kadar yaþayabileceði, kanserin ve kalp krizinin artýk tarihe karýþacaðý sonucuna kolaylýkla varýyorsunuz. Herhalde, bir süre sonra insan hayatýnýn sonsuzluða kavuþturulacaðý ve ölümün önüne geçileceðini de gazete köþelerinde okumaktan doðal hiçbir þey olmayacak. Kodu büyük ölçüde çözülen, genom. Genle ayný anlama gelmiyor. Oysa bizim "uzmanlar", ikisini eþanlamlý kullanýyorlar. Dolayýsýyla, bilgilerini nereden edindiklerini anlamakta zorluk çektiðimi itiraf etmeliyim.
Zira, büyük buluþu açýklayan her iki kuruluþ da, bugüne kadar birbiriyle kýyasýya rekabette bulunan iki Amerikan kuruluþu. Birinin adý Celera Genomics ve bir özel sektör kuruluþu; diðeri ise bir kamu kuruluþu: Ulusal Ýnsan Genomu Araþtýrma Enstitüsü. En ayrýntýlý haber aktarýmý Amerikan basýnýnda yer aldý ve Amerikan basýnýndaki haberler -mesela New York Times, bu vesile ile Science Times (Bilim Haberleri) adlý özel bir ek bile yayýnladý- ile bizdekiler birbirini pek tutmuyor.
Benim Amerikan basýnýný izlediðim kadarýyla anladýðýma göre, söz konusu bulgu, insan hücresinin çekirdeðini oluþturan genomun ne olduðunun anlaþýlmasý. Genom, insaný biyolojik anlamda vareden bir tür "talimatlar bütünü"nü içeren bir "biyolojik metin"... Bu "metin"deki yanlýþlýklar, hastalýklarýn büyük bir bölümünün sebebi; bu baðlamda, genom, her insanýn ömrünün biyolojik kalitesini, ölüm þartlarýný ve zamanlamasýný belirlemekte büyük öneme sahip.
Bu bulgunun kaçýnýlmaz sonucunun, moleküler týpta ve eczacýlýkta yepyeni bir çaðý baþlatacaðý besbelli. Ama, bunun insan hayatýný 1000 yýla çýkaracak, kanser ve kalp krizini ortadan kaldýracak cinsten þýppadanak sonuç vereceðine dair hiçbir yerde hiçbir satýr okumadým. Hatta, gen yapýsý tümüyle ayný olan tek yumurta ikizlerinden birinin, doðuþtan itibaren yatkýn olduðu bir hastalýða, diðeri hiç sahip olmayabiliyor. Yani, konu, "basite indirgendiði" kadar basit deðil...
Genomun kodunda 3.1 milyar "harf" bulunduðu saptanmýþ. Bu harflerin yüzde 97-99'u çözülmüþ. Yüzde 85'i sýralanabilmiþ. Ama yüzde 96'sýnýn iþlevi henüz bilinmiyor. Kodu, 38,000 ilâ 120,000 gen taþýyarak protein üretiyormuþ. Protein ise tüm hayat” iþlevleri yerine getiren unsur.
Varýlan sonuçlar, kiþinin hangi hastalýða džçâr olabileceðini tahmine yarayan, bu sayede bunlarý önleyecek ilâçlarýn bulunmasýnýn yolunu açacak. Ayný þekilde, hastalarýn genetik malzemelerinin hastalýða karþý koymak için deðiþtirilebilmesi mümkün olabilecek. Kalýtýmsal bozukluklarýn bir sonraki kuþaklara aktarýlmasý da.
Bütün bunlarýn, insan hayatýný çok uzatacaðý kuþku götürmez. Ancak, bulgu, "ölüme çare" olmaktan ziyade "insanýn evrimi"nin anlaþýlmasýnda çok tayin edici. Clinton, bu yüzden, "Galileo, matematiðin araçlarýnýn kullanýlmasýyla göksel cisimlerin hareketinin anlaþýlmasýný mümkün olabileceðini gösterdi... O, Allah'ýn evreni yarattýðý dili öðrenmiþti. Bugün biz Allah'ýn hayatý yarattýðý dili öðreniyoruz" dedi. Amerikan Ulusal Ýnsan Genomu Araþtýrma Enstitüsü'nün Direktörü Dr.Francis Collins de, bunu þöyle dile getirdi: "Kendi giriþ kitabýmýzý okuyabilmek için insanlýk üzerinde bundan daha güçlü nasýl bir çalýþma olabilir... Bugün insan hayatý kitabýnýn ilk taslaðýnýn ortaya çýkýþýný kutluyoruz... Daha önce sadece Allah'ýn malžmu olan kendi giriþ kitabýmýza ait ilk ýþýltýyý yakaladýk."
Bulgunun en çarpýcý yanlarýndan biri, insanlarýn gen yapýsýnýn yüzde 99'un üzerinde bir oranda her insanda ayný olmasý. Yani, ýrk, millet, vs. hiçbir insanda farketmiyor. Bunun, müthiþ ideolojik sonuçlar doðurmasý kaçýnýlmaz. Ýnsanlar arasýndaki deðiþiklik, genin kendisinden deðil (gen ayný), genin pek az bir orantýsýndaki varyasyondan geliyor ve bu da coðrafya, iklim, tarihsel kalýtým vs. gibi sebeplerden oluþuyor.
Globalizasyonun yanýsýra biyoteknoloji, dünyaya sýrtý dönük, dar milliyetçiliðe dayanan yapýlarý darmadaðýn edecek. Merak etmeyin, kimse "Kopenhag kriterleri"ne uzun süre kývýrtamaz...
