Dolaylı enflasyon oranları şaşırtıyor!..

Dolaylı enflasyon oranları deyimini, belki de ilk kez duyuyorsunuz. Ancak, birazdan tek tek sıralayacağımız bu oranların, bir kısmını bildiğinizi farkedeceksiniz. Üstelik şaşıranlardan birisi de sizsiniz!.. Sözü uzatmadan, konuya girelim.

Enflasyonla ilgili daha doğrusu enflasyonla bağlantılı o kadar çok oran var ki, ister istemez "doğrudan" ve "dolaylı" şekilde ikili bir ayrım yapıyoruz. Doğrudan oranları artık herkes biliyor; Toptan Eşya Fiyat Endeksi (TEFE) oranları ve Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) oranları... Yine bildiğiniz gibi 2000 yılında TEFE için yüzde 20, TÜFE için de yüzde 25'lik hedef belirlendi. Geçtiğimiz Pazartesi, arkadaşımız Emin Öztürk, bu oranların gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini, Sabah'da tablo ve grafikler halinde, çok güzel bir şekilde açıkladı. O nedenle, konunun bu yönüne girmeyeceğiz.

ŞAŞIRTAN ORANLAR
Hangisi diye sormayın, o kadar çok ki...

Sonunda, yasaları çıkartanlar da şaşırdılar, yüzde 20 enflasyon hedeflenen 2000 yılında, yaklaşık yüzde 120'lik "enflasyondan arındırma oranı" ortaya çıktı. Buna kimsenin aklı ermedi ama ortada bir yasa var. Yasa ne diyorsa odur. Açıp yasanın dediğini uyguluyorsunuz; yeniden değerleme oranlarını, hazine bonosu oranına böl, bu şekilde enflasyondan arındırma oranını bul, diyor. Yasanın dediğini aynen yapıyorsunuz, yaklaşık yüzde 120, enflasyondan arındırma oranı ortaya çıkıyor. Sonuçta, 2000 yılında Hazine bonosu ve borsa gelirlerinden, trilyon lira dahi olsa, bir kuruş vergi alınamayacağı ortaya çıkıyor...

2000 yılında, enflasyonla dolaylı olarak bağlantısı olan birkaç oran daha verelim; vadeli senetlerin reeskont oranı yüzde 70, SSK ve Bağ-Kur prim artışı oranı yüzde 60.36 devlet memuru ücret artış oranı yüzde 15, gayrimenkul alım-satımında, gayrimenkulün bir önceki yılın değerindeki artış oranı yüzde 52.1, aynı gayrimenkulün emlak vergisini öderken artış oranı yüzde 26.05, finansman gider kısıtlaması oranı yüzde 11.5, ticari alacaklar ve temerrüt faizinde oran yıllık yüzde 60-70...

Bu oranlar niçin birbirinden farklı, anladınız mı?

DAHASI DA VAR!..
Dolaylı enflasyon oranları dediğimiz oranlar o kadar çok ki... İnşaatçıların karne katsayısı artış oranı yüzde 65, kiralardaki azami artış oranı 2000'de yüzde 25, 2001'de yüzde 10, motorlu taşıtlar vergisi artış oranı yüzde 52.05. Bu oran taşıt alım vergisi için de aynı. Tecil faizi oranı yıllık yüzde 4.8, gecikme faizi ve gecikme zammı oranı yıllık yüzde 72, devletin usulsüz yaptığı ödemeleri ve zimmete geçirilen paraları beş yıl sonra geri alırken uyguladığı faiz oranı, 5 yıl için toplam yüzde 10, buna karşılık devletin haksız aldığı parayı iade ederken kendisine uyguladığı faiz oranı ise, yıllık yüzde 48.

Bu sonuncuyu anladınız mı? Adam devleti dolandırıyor, zimmetine para geçiriyor, mahkemeye veriliyor. Aradan beş yıl geçiyor, devlete 5 yıllık olarak en fazla yüzde 10 faiz ödüyor. Yani yıllık yüzde 2. Çünkü, bu yönde 30 yıl önce çıkmış kanun var bu kanun maddesi halen durduğu yerde duruyor.

Öte yandan örneğin İstanbul'da, vatandaşın çöp vergisi artış oranı yüzde 500-600...

Yazımızın başlığında olduğu gibi, enflasyonla dolaylı olarak bağlantılı olan bu oranlar sizi de şaşırtmıyor mu?.. Bu işin çözümü olarak, yukarıdaki oranların ve daha yazamadığımız bir sürü oranın hepsini, bir ya da iki göstergeye bağlasak, daha iyi olmaz mı?

Madem reform diye başladık gidiyoruz, bir reform da şu dolaylı enflasyon oranlarında yapalım. Devlet de kurtulsun, millet de...