Bono ve borsaya 2000'de vergi yok

2000 yılında enflasyondan daha hızlı düşen faiz, enflasyondan arındırma oranını yüzde 100'ün üzerine çıkarır

Arındırma oranının yüzde 100'ün üzerine çıkması bono ve borsadan elde edilen kazançların tümünü vergi dışı bırakıyor

Şaka yapmıyoruz. Gerçekten de, 2000 yılında Hazine bonosu, devlet tahvili ve borsadan elde edilen kazançlar için vergi ödenmemesi sözkonusu. Eğer önümüzdeki aylarda, vergi yasaları geriye dönük olacak şekilde değiştirilmezse, 2000 yılında Hazine bonosu ve devlet tahvili faiz geliri elde edenler ile borsada kazanç elde edenler, 100 milyar liralık kazanç sağlasalar dahi vergi ödemeyebilecekler

Vergİ nİçİn yok?
Şu anda yürürlükte olan yasalara göre;

* 2000 yılında elde edilen Hazine bonosu ve devlet tahvili faizleri, "enflasyondan arındırıldıktan sonra" 4 milyar 375 milyon lirayı aşıyorsa, gelirin tamamının 2001 yılı Mart ayında beyanı ve vergi ödenmesi gerekiyor (GVK Md. 85 ve 86/1-c).

* Borsada elde edilen kazançlar, hisse senedi alım-satım kazancıdır. Hisse senetleri, iktisap (yani edinme) tarihinden başlayarak "üç ay içinde elden çıkarılmışsa", sağlanan kazanç "enflasyondan arındırıldıktan sonra" 3 milyar 500 milyon lirayı aşıyorsa, aşan kısmın 2001 yılı Mart ayında beyanı ve vergi ödenmesi gerekiyor (GVK Geçici Md. 56/D-1).

"Peki, o zaman vergi niye yok?" diye soracaksınız. Hemen açıklayalım; "Enflasyondan arındırma" nedeniyle...

Enflasyondan arındırma oranı ya da yasadaki deyimle indirim oranı ise, Vergi Usul Kanunu'na göre o yıl için belirlenen yeniden değerleme oranının, aynı dönemde devlet tahvili ve Hazine bonosu ihalelerinde oluşan bileşik ortalama faiz oranına bölünmesi suretiyle, Maliye Bakanlığı'nca belirleniyor (GVK Md. 76/2).

Buna göre;

* 2000 yılı için belirlenecek yeniden değerleme tahminen yüzde 40,

* Hazine bonosu ve devlet tahvili bileşik ortalama faiz oranı ise yüzde 35 olursa, indirim oranı; 40/35= % 14,3 olarak bulunur.

Buna göre, örneğin 100 milyarlık Hazine bonosu, devlet tahvili ya da borsa kazancına, yüzde 114.3 indirim oranı uygulanırsa, ortada vergiye tabi kazanç kalmaz. Bu hesaba göre 1 milyon liraya bile vergi yok. 5 trilyon liraya da... Nasıl iyi mi?

YETKİ SINIRI
Şu anda çok kişi, geçen yılın enflasyondan arındırma oranının yüzde 45,9 olduğuna bakarak, enflasyonun düşme eğilimini de gözönüne alıp, bu yılda olsa olsa yüzde 30 olur diye tahmin ediyor. Oysa, hesap yukarıda. Böyle düşünenler yanılıyorlar...

Şimdi diyeceksiniz ki, Maliye oranları farklı belirlerse ne olacak? İşin doğrusu, Maliye'nin bu konudaki yetkisi de sınırlı. Yasa, yeniden değerleme oranının nasıl bulunacağını açıklamış. Buna göre; yeniden değerleme yapılacak yılın Ekim ayında (Ekim dahil) bir önceki yılın aynı dönemine göre Devlet İstatistik Enstitüsü'nün TEFE genel indeksinde meydana gelen ortalama fiyat artış oranı, yeniden değerleme oranıdır. Bu oran Maliye Bakanlığı'nca, her yıl Aralık ayı içinde Resmi Gazete'de ilan edilir (VUK Mükerrer Md. 298/10). Hatırlatmak için belirtelim, TEFE oranları; 1999 Kasım 4.1 Aralık 6.8, bu yıl ise Ocak 5.8, Şubat 4.1, Mart 3.1, Nisan 2.4.

Sonuç olarak belirtmek gerekirse, bu iş hesap işi. Yasa bir tanım yapmış. Buna göre enflasyondan arındırma oranı yüzde 100 ya da daha yüksek çıkarsa (ki şu anda öyle gözüküyor), 2000 yılı Hazine Bonosu, Devlet Tahvili ve Borsa kazancından vergi alınamayacak.

Nasıl, çok ilginç değil mi?