Ödemeler dengesi Ocak rakamlarından ilginç bir ayrıntı

Ocak ayı ödemeler dengesi tablosu geçen hafta Merkez Bankası tarafından yayınlandı. Daha önce DİE tarafından açıklanan dış ticaret rakamları ithalatın büyüdüğünü gösterdiği için, cari işlemlerin 365 milyon dolar açık vermesi de şaşırtıcı olmadı. Zaten bu yılın cari işlemler açığının ne olacağını kestirmek için bir aylık verilerden daha fazlasına ihtiyacımız var. Yine aylık verilerden hareketle çıkarsama yapmak zor olmakla birlikte, bavul ticaretinden sağlanan gelirin bu yılın Ocak ayında geçen yılın aynı ayına göre belirgin ölçüde artması iyi bir haberdi.

Ancak asıl değinmek istediğimiz husus, Ocak ayı ödemeler dengesi tablosunun sermaye hareketleri bölümü ile ilgili. Burada portföy hareketleri kalemi altında yer alan ve yurtiçinde yerleşiklerin yurtdışındaki menkul kıymetler alım ve satımlarını gösteren rakamların Ocak olağan dışı yüksek oluşu dikkat çekici. Tabloya göre, yurtiçinde yerleşikler bu yılın Ocak ayında yurtdışı portföylerinden 965 milyon dolarlık menkul kıymet satarken aynı zamanda 1.4 milyar dolarlık alım da yapmışlar. Dolayısıyla, portföylerinde 437 milyon dolarlık bir büyüme olmuş. Bu arada, yurtdışında menkul kıymet alım satımı yapan yerleşiklerin hemen hemen tamamını bankaların oluşturduğunu da not etmemiz gerekli. Tabii bankaların işlemleri kendi hesaplarına veya müşterileri için olabilir.

Aktardığımız rakamlar gerek brüt hareketler gerekse net sonuç olarak geçen yılın Ocak ayı rakamlarının çok üzerinde. Aynı şekilde 1988 ve 1999 yılındaki aylık ortalama rakamlara bakıldığında, onların da Ocak 2000 değerlerine göre çok düşük kaldığı görülüyor. Dolayısıyla, izah edilmesi gereken bir durum olduğu ortada.

Bankaların Eurobond talebi
Nitekim yine portföy hareketleri hesabındaki tahvil ihracı yolu ile borçlanma kalemine baktığımızda 1.5 milyar dolarlık bir giriş olduğu görülüyor. Bu ise Hazine'nin Ocak ayında tek kalemde yapmış olduğu 30 yıl vadeli dolar cinsinden borçlanma. Bizim yorumumuz, Türk bankalarının Hazine'nin çıkardığı yurtdışı tahvile yoğun ilgi gösterdiği ve talebin ihmal edilmeyecek bir bölümünün yurtiçinden geldiği yönünde. Bu yorum, piyasanın içinde yer alanlar için kesinlikle sürpriz değil. Ödemeler dengesindeki sermaye hareketleri verileri sadece bu yönde, daha önce oluşmuş düşüncelere dayanak oluşturuyor. Ancak bankaların 1.4 milyar dolarlık alım yapması, 1.5 milyar dolarlık ihracın net olarak bu kadarlık bölümünün yurtiçindekiler tarafıdan alındığı anlamına gelmiyor. Hazine'nin 1.5 milyar dolarlık ihracı net bir rakam, 1.4 milyar dolar ise Ocak ayı boyunca yapılan brüt alımların tutarı. Diğer taraftan, Ocak ayındaki net 437 milyon dolarlık alım rakamı da ihracın bu kadarlık bölümünün Türk bankalarınca alındığı anlamına gelmiyor. Çünkü portföydeki diğer kağıtların arttığı ya da azaldığı konusunda bilgimiz yok. Nitekim, sözkonusu tahvile hem Avrupa hem de ABD'deki kurumsal yatırımcıların ilgisinin yüksek olduğu biliniyor. Son olarak, 965 milyon dolar gibi yüksek bir brüt menkul kıymet satışının yapılmış olması, bankaların yeni ihraç edilen tahvile yer açmak için portföylerinden diğer kağıtları satmış olabileceklerini de gösteriyor. Tabii satılan kağıtlar, Hazine'nin daha önce ihraç ettiği tahviller veya diğer ülkelerin tahvilleri olabilir.

Bunun iyi mi, kötü mü olduğu ise ayrı bir konu. Yalnızca şunu söylemekle yetinelim: Hazine'nin yurtdışında sattığı tahvillerin tümü, ülkenin dış borç stokuna dahil ediliyor.

Oysa bunun içerde yerleşikler tarafından tutulan bölümü, aslında dış borç sayılmamalı. Çünkü, dış borç tanımında paranın cinsi değil, borcu verenin yurtiçinde veya yurtdışında olduğu temel ölçüt olarak alınıyor.

Yerleşiklerin portföy hareketleri (milyon dolar)

	1998 aylık	1999 aylık	1999	2000
	ortalama	ortalama	Ocak ayı	Ocak ayı
Yerleşiklerin yurtdışında menkul satımı(+)	280	384	212	965
Yerleşiklerin yurtdışında menkul alımı(-)	-413	-447	-251	-1.402
Net giriş (+) veya çıkış (-)	-135	-63	-39	-437