YETKÝ SORUNU
* KÝÞÝlerÝn hukuksal durumlarýný etkileyebilecek olan ve Cumhurbaþkaný'nýn devletin baþý sýfatýyla deðil, yürütme organýnýn baþý sýfatýyla tekbaþýna yapacaðý iþlemlerin yargý denetimi dýþýnda tutulmasý hukuk devleti ilkesi ile uyuþmaz.

* Anayasa'ya göre Cumhurbaþkaný yalnýz "yürütme organý" içinde deðil, tüm devlet yapýsýnda üstün bir konuma ve önemli yetkilere sahip bulunmaktadýr. Yasalarýn iptali isteminde de bulunabileceðinden Anayasa'ya uygunluðun yargýsal denetiminde de önemli bir yetkiye sahiptir.

* Anayasa'nýn 104. maddesinde Cumhurbaþkaný'na verilen yetkiler, parlamenter demokrasinin sýnýrlarýný aþmaktadýr. Oysa, demokratik devletin düzeninde, ulusal iradeyi temsil eden parlamento dýþýnda sorumsuz bir Cumhurbaþkaný'nýn yönetimi paylaþmasý ve tekbaþýna önemli yetkiler kullanýlmasý kabul edilemez. - Açabileceði bir iptal davasýna bakacak olan Anayasa Mahkemesi'nin üyelerini yürütme organýnýn baþý olan, Cumhurbaþkaný'nýn seçmesi hukuk devleti ilkesinin gereklerinden olan yargý baðýmsýzlýðýyla baðdaþmamaktadýr.

* ÇaÐdaÞ demokratik uluslar topluluðuna katýlabilmemiz için Anayasa'nýn gözden geçirilip, özgürlükçü, çoðulcu, katýlýmcý, güvenceli, devlet organlarý arasýnda görev ve yetkileri dengeleyen "hukuk devleti" ilkesini sözde býrakmayýp yaþama geçiren bir "Anayasa" oluþturulmasý gerekir.

* CumhurbaÞkanI'nýn, Anayasa Mahkemesi üyeleri ile Yargýtay Cumhuriyet Baþsavcýsý'nýn seçme görev ve yetkisini mutlaka son verilmeli; Anayasa'ya uygunluk ve idari yargý denetimini daraltan ve bu nedenle hukuk devleti ilkesi ile baðdaþmayan Anayasa kurallarý kaldýrýlmalýdýr.

HUKUK DEVLETÝ
* 1982 Anayasasý'nda hukuk devleti ilkesiyle baðdaþmayan, bu ilkeyi zedeleyen, hak ve özgürlükleri sýnýrlayan kurallar yer alýyor. Bunun sonucu olarak, Cumhuriyetin hukuk devleti niteliðine iliþkin önemli sorunlar ortaya çýkmýþtýr.

* LaÝklÝk Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluþ felsefesinden gelen bir ilkedir. Bu ilkenin Anayasalarda Cumhuriyetin nitelikleri arasýnda sayýlmasý, her þeyden önce demokratik hukuk devletinin varlýðýný korumasý yönünden zorunludur.

* DüzenlÝ aralýklarla seçim yapýlmasý, ülkedeki yönetimin mutlaka "demokratik hukuk devleti" olduðunu göstermez. Yönetim, halkýn oyu ile belirlendiðinden sadece biçimsel ölçüt yönünden ülkede "demokrasi" bulunduðundan söz edilebilir. Bu nedenle, "demokrasi" ile "hukuk devleti" kavramlarý eþanlamlý deðildir.

* Anayasa'nýn geçici 15. maddesinin son fýkrasýna göre, 12 Eylül 1980 tarihinden, ilk genel seçimler sonucu toplanacak TBMM, Baþkanlýk Divaný oluþuncaya kadar geçecek süre içinde, çýkarýlan kanunlar, kanun hükmünde kararnameler, alýnan karar ve tasarruflarýn Anayasa'ya ayrýlýklarý iddia edilemez. Bu fýkra kaldýrýlarak, Milli Güvenlik Konseyi döneminde çýkarýlmýþ olan kanunlar ve kanun hükmünde kararnamelerin Anayasa'ya uygunluðunun denetlenebilmesine olanak verilmelidir.

* Hukuk devleti, ancak tüm devlet organlarýnýn yargýsal denetime baðlý tutulmasýyla gerçekleþebilir. Hukuk devletinin olmazsa olmaz koþulu idarenin yargýsal denetimidir.

* Anayasa'nýn 125. maddesinde "Ýdarenin her tür eylem ve iþlemlerine karþý yargý yolu açýktýr" denilmesine karþýn ikinci fýkrada Cumhurbaþkaný'nýn tekbaþýna yapacaðý iþlemler ile Yüksek Askeri Þura kararlarý, yargý denetimi dýþýnda tutulmuþ, bunun yaný sýra Anayasa'da idarenin yargýsal denetiminin niteliði de sýnýrlanmýþtýr. Yargý denetimine getirilen sýnýrlamalarý, Cumhuriyetin hukuk devleti niteliði ile baðdaþmaz. Bu sýnýrlamalarýn kaldýrýlmasý gerekiyor.

* Anayasa'nýn 125. maddesinin ikinci fýkrasý ile Hakimler ve Savcýlar Yüksek Kurulu'nun kararlarýný da yargý denetimi dýþýnda býrakýlmasý da hukuk devleti ilkesi ile uyuþmaz.

SEZER'ÝN ADAYLIK YORUMU
ANAYASA Mahkemesi Baþkaný Ahmet Necdet Sezer, Anayasa Mahkemesi Binasý'ndan ayrýlýrken, gazetecilerin sorularý üzerine, Cumhurbaþkaný adaylýðýný deðerlendirdi. Sezer, "Benim kiþiliðimde, yargýya verilen deðer olarak görüyorum. Kendilerine teþekkür ediyorum" dedi. Sezer, diðer adaylarla ilgili görüþünün sorulmasý üzerine, "Bu konuda konuþmak istemiyorum" derken, Baþbakan Bülent Ecevit ile görüþme yapýp-yapmadýðýnýn sorulmasýnýn üzerine de "Hayýr, görüþme olmadý" yanýtýný verdi.

Bülent UZUN

Ersin BAL