İngiltere, 1953'te İran'ın milliyetçi Başbakanı'nın görevden alınması için CIA'dan, darbe yapmasını istediCIA, Şah'ı darbede anahtar rolü oynamaya ikna etti. Ancak Şah, darbeyi sürekli erteliyordu

ŞAH'IN KORKAKLIĞI
CIA ve SIS (İngiliz istihbarat servisi) bağlantıya geçip stratejilerini belirlediler. CIA, yeni başbakan olarak ordudan General Fazlullah Zahedi'yi belirledi. Ancak Şah'ın da bu iş için ikna edilmesi ve cesaretlendirilmesi gerekiyordu. Çünkü planda en büyük rol Şah'a aitti. Plana göre, Amerikan-İngiliz mali desteği, Şah-Zahedi işbirliği darbeyi başarıyla sonuçlandıracaktı. 1953'ün Haziran'ında Amerikan ve İngiliz istihbaratçılar, CIA'nın Yakın Doğu ve Afrika bölgesi başkanı, Kermit Roosevelt'i darbeyi yönetmesi ve Şah'ı ikna etmesi için Tahran'a gönderdi.

Darbe planına göre, CIA, ülkede bir halk ayaklanması başlatacak ve ülkeyi kaosa sürükleyecekti. Tam bu anda da Şah, bir kararname imzalayıp, Başbakan Musaddık'ı görevden alacak ve yerine General Zahedi'yi atayacaktı. CIA, Şah'ı bunun çok kolay olduğunu ikna etmeye çalışırken, Şah'ın yurtdışında yaşayan ikiz kardeşi Prenses Eşref Pehlevi'den de yardım istedi. CIA'nın yardımına başvurduğu bir diğer isim de, General Schwarzkopf'du.

CIA, Ağustos'ta düğmeye bastı. İran'daki Komünist militan rolü yapan ajanlarına dini çevrelerde karışıklık çıkarmaları için talimat verdi. Ancak Şah hala kararsızdı. Başbakan Musaddık da, kendisine karşı darbe planları yapıldığını fark etti. Bir referandumla ülkedeki kontrolü sağladı. CIA, bu arada, Şah'a şöyle bir haber gönderdi: Kararnameleri imzalamazsanız, Roosevelt büyük bir kızgınlık içinde İran'ı terk edecektir... Şah, 13 Ağustos'ta kararnameyi imzaladı.

ROOSEVELT VAZGEÇMEDİ
TP-AJAX kod adlı darbe 15 Ağustos'ta başladı. Ancak Musaddık da harekete geçmiş ve subayları kendi yanına çekiyordu. Musaddık'ı tutuklamak için evine giden Şah yanlısı askerler yakalandılar. İran radyosu ertesi gün darbenin başarısızlıkla sonuçlandığını duyurdu. Ancak Zahedi ve Roosevelt'e asıl darbeyi vuran, Şah'ın Bağdat'a kaçmasıydı.

Roosevelt ve Zahedi vazgeçmemekte kararlıydılar. Amerikan AP ajansına darbenin başarılı olduğu haberini geçtiler. İran gazetelerinde de Şah'ın kararnameleri imzaladığı haberini yaptırdılar. Üst düzey bir din adamıyla işbirliği yapıp, Komünistlere karşı kutsal savaş ilan etmesi için Kum kentine gönderdiler. Bu arada Şah Pehlevi, Bağdat'tan Roma'ya sürgüne gitti. CIA tam vazgeçmişken, 19 Ağustos günü Şah yanlıları sokaklara döküldü. Roosevelt, Zahedi'yi konuşma yapması için bir tanka bindirip radyoya götürdü. Darbe şans eseri başarılı olmuştu.

Torun Roosevelt darbeyi yönetti
1950'li yıllarda CIA'nın Yakın Doğu ve Afrika bölgesi başkanı olan Kermit Roosevelt, 1953'teki İran darbesinin baş aktörlerinden biriydi. Eski Amerika Başkanı Theodore Roosevelt'in torunuydu.

Schwarzkopf'un babası arabulucu
KÖRFEZ Savaşı'nın unutulmayan ismi General Norman Schwarzkopf'un babası İran'daki darbenin mimarlarından biri. İran'da askeri görev için bulunduğu sırada Şah Rıza Pehlevi ile yakın dostluk kurmuştu.