kapat

30.12.1999
Anasayfa
Son Dakika
Haber İndeksi
Yazarlar
Günün İçinden
Politika
Ekonomi
Dünyadan
Spor
S u p e r o n l i n e
Magazin
microbanner
Sofra
L E I T Z
Bizim City
Sizinkiler
Para Durumu
Hava Durumu
İstanbul
İşte İnsan
Astroloji
Reklam
Sarı Sayfalar
Arşiv
Hazırlayanlar
Sabah Künye
E-Posta

Z D N e t  Türkiye
A T V
M i c r o s o f t
Win-Turkce US-Ascii
© Copyright 1999
MERKEZ GAZETE DERGİ BASIM YAYINCILIK SANAYİ VE TİCARET A.Ş.
Hasta adamdan AB'ye
Ölüme terkedilen bu ülke, çiftçisi, öğretmeni, işadamı, memuruyla verdiği büyük mücadele sonunda AB'ye ulaştı. İşte Türk ekonomisinin 100 yılı...

Geleceği görebilmek için tarihi bilmek çok önemli. Birey için hafıza neyse, bir ulus için de tarih odur. Tarihini çarpıtan bir toplum nörotik bir kişi, tarihini bilmeyen toplum ise hafızasını kaybetmiş bir insan gibidir.

Ortadoğu Tarihi Uzmanı Prof. Bernard Lewis'in bu sözü, tarihin uluslar için önemini vurguluyor. Özellikle Türkiye'nin bir asırlık tarihi sadece bu ülkede yaşayanlara değil, varolma mücadalesi veren bütün ülkelere örnek olacak nitelik taşıyor.

Yüzyılın başında nüfusunun yarıdan çoğu kadın, kalan yarının da önemli bölümü yaşlı, sakat ve çocuk olmak üzere 14 milyon civarında olan bir ülkeydik.

Nüfusun yüzde 80'den fazlası köylerde, yüzde 20'den azı kentlerde yaşıyordu. Kişi başına gelir, dönemin dolar kuru üzerinden 50 doları bile bulmuyordu. Okur yazar oranı ise yüzde 11'di. Ekonomik faaliyet yok denecek kadar azdı.

Osmanlı'nın yapısal zayıflıkları ve kapitülasyonların yarattığı devlet güçsüzlüğünün ortaya çıkardığı tablo, yarı-sömürgeleşme sürecini pekiştirdi.

Kapitülasyonlardan yabancı bankalara, Aşar Vergisi'nden, imtiyazlı yabancı şirketlere uzanan kurumlar, sömürü işlevini yerine getiriyordu.

Cumhuriyet öncesi gözlenen ilk tepkiler sınıfsal oldu, işçilerle başladı.

Yabancı yatırımların yoğunlaştığı sektörlerde şirketlere karşı işçilerin grevleri patlak verdi. Ardından ithal malları boykot edildi...

Bugün vardığımız noktada AB'ye ulaşmamıza rağmen mücadelenin devam ettiğini ve edeceğini görüyoruz. Bundan sonraki aşama Mustafa Kemal Atatürk'ün öngördüğü gibi bir ekonomi devleti olmaktır: "Bundan sonra çok önemli zaferlere kavuşacağız. Fakat bunlar süngü zaferi değil, ekonomi ve bilim zaferleri olacaktır. Yeni Türkiye devleti bir ekonomi devleti olacaktır."

Osmanlı Dönemi
1900- Yabancı yatırımların yoğunlaştığı ulaştırma şirketlerine karşı grevler yapıldı.

1903 - Osmanlı devleti ile Duyun-i Umumiye İdaresi arasında yeni bir anlaşma yapıldı ve Muharrem Kararnamesi'nin hükümleri değiştirildi. Dış borçlar yeniden tazmin edilerek indirime gidilmesi sağlandı.

1904- Hızlı bir borçlanma içine girildi. Kavala'da tütün işçileri grev yaptı.

1905- İstanbul'da tabakhane işçileri grevde.

1906- Yeni bir yasa ile yabancılara maden çıkarma süresi en çok 99 yıl olarak belirlendi.

1907- ABD'de uluslararası bankacılık krizi başladı. Kriz sırasında yüzlerce Amerikan bankası battı.

Meşrutiyetin ilanı
1908- İkinci Meşrutiyet ilan edildi, 2. Abdülhamit tahttan indirildi. İttihat ve Terakki Partisi iktidara geldi. Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'na karşı 'ithal malları boykotu' başlatıldı.

1909- İlk yerel banka Şirket-i İktisadiye-i Milliye kuruldu. Sanayi yatırımlarını arttırmak amacıyla teşvik yasası çıkarıldı.

1911- İstanbul Telefon şirketi İngiliz, Fransız ve ABD sermayesi tarafından kuruldu. 1 lira=100 kuruş oranı benimsendi.

1913- Türk Ticaret Bankası ve Milli Aydın Bankası kuruldu.

1914- Birinci Dünya Savaşı başladı. İktidardaki İttihat ve Terakki hükümeti kapitülasyonların kaldırıldığını, bundan böyle yabancılarla ilişkilerin devletler hukuku ilkeleri çerçevesinde düzenleneceğini ilgili devletlere bildirdi. Gümrük vergileri önce yüzde 15'e, sonra yüzde 30'a çıkarıldı.

1916- Değer ölçütü olarak altın, para birimi olarak kuruş belirlendi.

1917- Osmanlı İtibarı Milli Bankası kuruldu. Bayındırlık, tarım, sanayi kesimlerini kredilendirmekle görevlendirildi. Paranın değeri düştü. 1 altın lira=6 kağıt oldu.

Sanayi planlı yıllar
1933- Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı hazırlandı.

Sümerbank kuruldu.

Halk Bankası kuruluş kanunu kabul edildi.

1934- 1. Beş Yıllık Sanayi Planı uygulamaya kondu. Karma ekonomi dönemi başladı.

1935- Etibank kuruldu.

Maden Teknik ve Arama Enstitüsü kuruldu.

1936- İşçi-işveren ilişkilerini düzenleyen İş Kanunu kabul edildi.

1938- İstanbul Borsası kapatıldı.

Ankara Borsası açıldı.

1940- Türk Petrol Şirketi kuruldu.

İhracatçı birlikleri kuruldu.

1941- Petrol Ofisi kuruldu.

1942- Eczacıbaşı Holding'in çekirdeğini oluşturan Eczacıbaşı Firması İzmirli Ferit Bey tarafından kuruldu.

1944- Varlık Vergisi Kanunu yürürlükten kaldırıldı.

Osmanlı borçları son buldu.

Yapı Kredi Bankası kuruldu.

1945-İkinci Dünya Savaşı sona erdi.

Cumhuriyetin zorlu yolu
1919- Kurtuluş Savaşı başladı, 1922'de sona erdi.

1920- İmzalanan Sevr Antlaşması kapitülasyonları güçlendirerek geri getirdi.

Galip devletler Türkiye'ye kalan topraklarda bütün hava, su ve karayollarını istedikleri gibi kullanabilecek ama Türkiye ne kabotaj hakkına sahip olabilecek, ne vergi alabilecek, ne de izin almadan hava sahasını kullanabilecekti.

Ankara'da maaşlarını alamayan öğretmenler ilk kez grev yaptı.

1921- Borsa, Komisyon Han'a taşındı.

1922- İstanbul Takas Odası kuruldu.

1923- Lozan Antlaşması imzalandı. Türkiye Misak-ı Milli Hudutları'na getirildi.

Kapitülasyonlar kaldırıldı.

Ankara hükümeti İstanbul (Galata) Borsası'na müdahale etti, Türk Lirası üzerindeki spekülasyonları yasakladı.

İzmir İktisat Kongresi yapıldı. Yerli ve yabancı sermayenin önü açıldı.

1924- Demiryolu şirketleri kamulaştırıldı.

İş Bankası kuruldu. Genel Müdürlüğü'ne Celal Bayar getirildi.

Türkiye Tütüncüler Bankası (Bugünkü Yaşarbank) kuruldu.

Ziraat Bankası'nın üreticilere kredi açmasına ilişkin kanun kabul edildi.

Zonguldak'ta Türkiye Taşkömürü Kurumu kuruldu.

1925- Merkez Bankası işlevinin, imtiyaz süresi dolan Osmanlı Bankası'ndan İş Bankası'na devredilmesi düşünüldü. Banknotları dolaşımdan kaldırıldı.

Sanayi ve Maadin Bankası kuruldu. Banka, Türk sanayici ve madencilerine kredi açmakla görevlendirildi.

Medreseler kapatıldı.

Şeyh Sait isyanı başladı.

Aşar Vergisi ve onun vergi toplama sistemi olan 'İltizam' kaldırıldı.

Cumhuriyet döneminin ilk milli sigorta şirketi olan Anadolu Anonim Türk Sigorta Şirketi kuruldu.

Bursa dokuma fabrikasının temelleri atıldı.

İlk cumhuriyet dönemi altını İstanbul Darphanesi'nde basıldı.

1926- Yeni vergiler yürürlüğe kondu.

Medeni Kanun kabul edildi ve toprak mülkiyeti kargaşası son buldu.

Tedavülde olan Osmanlı banknotlarının yerine yeni banknot çıkarılmasına ilişkin kanun kabul edildi.

20 milyon lira sermaye ile Emlak ve Eytam Bankası kuruldu. Banka 1946 yılında Türkiye Emlak Bankası adını aldı.

Kabotaj Kanunu uygulamaya kondu.

Kayseri Uçak Fabrikası açıldı.

Borçlar Kanunu ve Yeni Ticaret Kanunu yürürlüğe girdi.

1927- Teşvik-i Sanayi Kanunu çıkarıldı ve girişimcilere geniş teşvikler sağlandı.

Eskişehir Bankası (bugünkü Esbank) kuruldu.

Bünyan Dokuma Fabrikası açıldı.

Denizli İktisat Bankası (bugünkü Türk Ekonomi Bankası) kuruldu.

Kocaeli Bankası (daha sonraki yıllarda İktisat Bankası oldu) açıldı.

Cumhuriyet döneminin ilk kağıt paraları (1, 5, 10, 50, 100, 500 ve 1000 liralık olmak üzere) tedavüle çıkarıldı.

1928- Ankara Çimento fabrikası açıldı.

Yüksek İktisat Şurası çalışmalara başladı.

Egebank kuruldu.

Türkiye İmar Bankası kuruldu.

1929- Büyük Ekonomik Buhran başladı. New York Borsası'nın çöküşüyle patlak veren Büyük Ekonomik Buhran, tarım ürünü fiyatlarını göçertti ve Türkiye'nin ihracat geliri başaşağı gitti.

İthal malı stoklayan tüccarlar ile özel girişimciler arasında yaygın iflaslar başladı.

İlk kez Yerli Malı Haftası kutlandı.

1930- Banknot ihraç tekeline sahip, sermayesinin yarıdan fazlası devlete ve KİT'lere ait, özel kukuk hükümlerine bağlı bir anonim ortaklık olarak Merkez Bankası kuruldu. Böylece Türkiye kendi parasına egemen oldu.

Türk Parasının Kıymetini Koruma Kanunu çıkarıldı.

Türkiye kısa vadeli dış borçları TL ile ödemeyi kabul edince kısa vadeli dış krediler de kesildi.

Türkiye dış ticaret fazlası vermeye başladı.

1931- Merkez Bankası faaliyete geçti. 19 Kasım'da altın rezervi yapmaya başladı.

Türkiye, ithalatını kota sistemine bağladı.

1932- Türkiye Cumhuriyeti, Osmanlı borçlarını düzenli olarak ödemeye başladı.

Ziraat Bankası'nda oluşturulan fonla buğday fiyatı desteklenmeye başladı.

Çok partili dönem
1946- Çok partili düzene geçildi.

İkinci Dünya Savaşı boyunca yaşanan enflasyonun döviz kurunu aşırı değerlendirmesini önlemek için, 7 Eylül'de Türk lirasının dış değeri 1.28 TL=1 dolardan, 2.80 TL=1 dolara devalüe edildi.

Toprak mahsulleri vergisi kaldırıldı.

Çalışma Bakanlığı Kanunu kabul edildi.

İş ve İşçi Bulma Kurumu kuruldu.

3 büyük kentte süren karne ile ekmek dağıtımı uygulamasına son verildi.

1947- Truman Doktrini çerçevesinde askeri yardım alındı.

Türkiye, Dünya Bankası ve IMF'ye üye oldu.

Maliye Bakanlığı, yabancı sermayenin kısmen ya da tümüyle dışarı transferine ilişkin kararlarda yetkili kılındı.

1948- Ağır sanayiyi geliştirmeye dayalı olarak İkinci Beş Yıllık Kalkınma Planı hazırlandı fakat CHP tarafından rafa kaldırıldı.

Akbank kuruldu.

Türkiye'de ilk yerli ampulü üretecek olan General Elektrik Türk Anonim Ortaklığı'nın kuruluşuna izin verildi.

Türkiye İktisat Kongresi İstanbul'da toplandı.

1949- Marshall yardımı programından traktör ithali başladı.

Gelir Vergisi Kanunu yürürlüğe girdi.

Emekli Sandığı'nın kuruluş kanunu kabul edildi.

Türkiye ve Yunanistan, Avrupa Konseyi üyeliğine girdi.

1950- Özel girişime düşük faizli, projeye bağlı döviz kredisi verme amacına dönük olarak Türkiye Sınai Kalkınma Bankası kuruldu.

Türkiye ithalatını yüzde 60 oranında liberasyona açtı.

Maliye Bakanlığı, özel sektörün 300 milyonu geçmeyen borçlarına kefil oldu.

Turizm Bankası (TURBAN) kuruldu.


Copyright © 1999, MERKEZ GAZETE DERGİ BASIM YAYINCILIK SANAYİ VE TİCARET A.Ş. - Tüm hakları saklıdır