Kirada indirim ve emsal bedeli esası

IMF ile yapılan "stand-by" anlaşmasının gereklerini harfiyen uygulayan hükümet, şimdi de, kronik enflasyonun yükselmesinde önemli rolü olan kira artışlarına el attı.

2000 yılı enflasyonunu yüzde 25 olarak planlayan hükümet, kira artışlarını da yüzde 25 ile sınırlamayı amaçlıyor. Tüm yurtta, kira artışını 2000'de yüzde 25, 2001'de de yüzde 10'u geçemeyecek şekilde sınırlayıcı yasal bir düzenleme yapılmasını öngören tasarının 25 Ocak 2000 tarihine kadar yasalaşması planlanıyor.

Emsal bedeli de değişmeli
Kira artışına, yüzde 25'lik sınırlama getiren ve eski tarihli kontratlar için de geçerli olması öngörülen yeni düzenlemenin, önündeki ciddi engellerden biri de, Gelir Vergisi Yasası'nda 73. maddesinde yeralan "Emsal Kira Bedeli Esası" ile ilgili.

Bu maddeye göre, kira geliri elde edenler, kiraya verdikleri gayrimenkulün "emlak vergisi değeri"nin yüzde 5'inden daha az kira beyan edemiyorlar. Ederlerse, vergi idaresi bu beyanı kabul etmiyor ve emlak vergisi değerinin yüzde 5'i oranında kira geliri elde edilmiş gibi, gelir vergisi alıyor. Çoğu kez gayrimenkulün değerinin yüzde 5'i oranında yıllık kira elde edilemediği bilinen bir gerçek. Bu durumda, mal sahibi iki ayrı yasaya göre, iki farklı uygulama ile karşı karşıya kalacak. Örneğin 1999 yılında, gayrimenkullerin emlak vergisi değeri yüzde 77.8 oranında arttı. Gayrimenkulünü kiraya veren kişi de, artan değerin yüzde 5'i oranında "asgari kira geliri" beyan etmek zorunda kaldı. Önümüzdeki Ocak ayında da kira gelirini bu ölçüye göre beyan etmek zorunda.

Önümüzdeki yıllarda, gerek yeni alınan gerekse emlak vergisi beyannamesinde değeri yükseltilen gayrimenkuller için, emlak vergisi değerinin yüzde 5'i oranında kira geliri beyan etme zorunluluğu var. Zorunlu kira beyanındaki artış, kira artış oranının üzerinde olduğunda, büyük bir çelişki ortaya çıkacaktır.

Bize göre, bu konuda yapılacak en anlamlı düzenleme, kira artışına sınırlama getiren yasa ile birlikte, Gelir Vergisi Yasası'nın "emsal kira bedeli esası" ile ilgili 73. maddesini yürürlükten kaldırmak olmalıdır. Aksi halde, ciddi ihtilaflar yaşanabilir.

Orhan Veli ve emlak vergisi...
Çok uzun yıllar önce, Orhan Veli; "Çekmemişti hiçbir şeyden, nasırından çektiği kadar..." diye başlayan ve "yazık oldu Süleyman Efendiye..." diye biten şiirini, bugün yazsaydı, "Çekmemişti hiçbir şeyden, emlak vergisinden çektiği kadar..." diye başlayarak mı yazardı acaba?

Siz ne düşünüyorsunuz bilmiyorum ama bana sanki yazabilirdi gibi geliyor...

Yenileme için son günler
Sabah okurları anımsayacaktır, geçen yıl emlak vergisi genel beyan döneminde, gerek bu köşede gerekse değişik kanallarda konuşmacı olduğumuz 60 civarındaki TV programında, vatandaşı ısrarla "emlak vergisi beyannamesini vermekte acele etmeyiniz. Aksi halde zor durumda kalırsınız ve bir kez daha beyanname vermek zorunda kalabilirsiniz" diye uyarmıştık. Biz ısrarla uyarmıştık ama yetkililer de, tam aksini söylemişlerdi. Hem bir an önce verilmesini hem de yüksek değer bildirilmesi gerektiğini açıklamışlardı... Vatandaş da kime inanacağını şaşırmıştı...

Sonunda, devlete inanan vatandaş perişan oldu. Önce belediyeler "nasıl olsa vergisi değişmiyor" diye konutların değerini, vatandaşa baskı yaparak ya da kendiliklerinden dört kat yükselttiler. Üç ay sonra yani 1999'un Ocak ayında da, gayrimenkulün değeri, yasa gereği yeniden değerleme oranına göre yüzde 77.8 oranında yükselmişti... Ondan sonra da olanlar olmuştu. Milletin 15-20 milyar liralık evi 100-150 milyar liraya çıkmıştı. Üstelik tapuda, bunun da altında, satış kabul edilmiyordu.

Neyse, yanlışı yapanlar gitti, doğruyu görenler geldi. Hata da, yeni bir yasa ile düzeltildi.

İsteyenlere, 1999 yılı Aralık ayı sonuna kadar, yeniden emlak vergisi beyannamesi vermek suretiyle, önceki beyanlarını düşürebilme olanağı sağlandı.

1998'de verilen emlak vergisi beyannamesini, bu ayın sonuna kadar yenilemenin bazı avantajları var. Örneğin;

* 2000 yılı ve izleyen yılların emlak vergisi, yenilenen beyannamede "bildirilen düşük değer" üzerinden ödenecek.

* Gayrimenkul satıldığında, alım-satımla ilgili tapu harcına esas olan değer, "yeni beyan edilen değer" olacak. Böylelikle, daha az alım-satım harcı ödenecek. Daha da önemlisi, gerçek değeri 15-20 milyar lira olan ev, 100-150 milyar liraya satılmış gibi tapu harcı ödenmeyecek.

* Gayrimenkulün sahibi ölünce, varisler veraset ve intikal vergisi beyannamesinde, yüksek değer bildirmek zorunda kalmayacaklar...

Bizden uyarması, emlak vergisi beyanınızı yenilemekte acele ediniz. Yıl sonuna sayılı günler var. Bu sürenin uzatılması da sözkonusu değil.

Biliyor musunuz? Gayrimenkulünüzün değerini yüksek bildirin diyenler bile, şu günlerde gayrimenkullerinin değerini düşürüyorlar!..