1999'da Hazine bonosu faiz geliri elde edenlerin, bu gelirlerini beyan edip etmeyecekleri, edeceklerse ne şekilde beyan edecekleri, merak edilen konular arasında. Çok kişi, 1999'da elde edilen; banka mevduat faizi, repo geliri ve döviz tevdiat hesabının faiz gelirleri beyan edilmeyeceğine göre, hazine bonosu faiz gelirlerinin de beyan edilmeyeceğini zannediyor. Oysa, işin doğrusu böyle değil!..
Nasıl olduğunu, çeşitli durumlara göre açıklayalım. Beyanda bulunmayacak olanlar şunlar:
1) Faiz Geliri 3.5 milyarı aşmayanlar:
1999 yılında, Hazine bonosu faiz gelirinin, enflasyondan arındırıldıktan sonraki kısmı, 3.5 milyar lirayı aşmayanlar, beyanda bulunmayacaklar.
Halk arasında enflasyondan arındırma oranı olarak bilenen "indirim oranı" Maliye Bakanlığı'nca, yüzde 45.9 olarak belirlendi (Bkz. 16 Aralık 1999 Tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 229 No'lu Gelir Vergisi Genel Tebliği).
Bu oran gözönüne alındığında, 3.5 milyar lira olan beyanname verme sınırı, 6 milyar 469 milyon 500 bin 924 lira tutarındaki hazine bonosu faizine karşılık geliyor. Buna göre, 1999'da, örneğin 5 milyar lira hazine bonosu faiz geliri elde eden kişi, beyanda bulunmayacak. Beyana tabi başka geliri olsa dahi, bu gelirini yine beyan etmeyecek.
2) Yurtdışındaki Türk vatandaşları:
Yurtdışında, oturma ya da çalışma izni bulunan Türk vatandaşları, Türkiye'de 1999'da elde ettikleri hazine bonosu, faizinin tutarı ne olursa olsun, beyan etmeyecekler. Dolayısıyla vergi de ödemeyecekler.
1) Gerçek kişilerin gelirleri
Gerçek kişilerin, 1999'daki hazine bonosu faiz gelirleri, enflasyondan arındırıldıktan sonra 3.5 milyar lirayı aşıyorsa, bu kişiler 2000 Mart ayı içinde, yıllık gelir vergisi beyannamesi verecekler. Buna göre, örneğin 10 milyar liralık hazine bonosu faiz geliri, aşağıdaki gibi beyan edilecek.
Örneğimizdeki vergi hesaplaması, yüzde 20'den başlayan ve gelir arttıkça oranı da artan, gelir vergisi tarifesine göredir. Hesaplanan gelir vergisi ve fon payı; 2000 yılı Mart, Haziran ve Eylül aylarında üç eşit taksitte ödenecek.
2) Şirketlerin gelirleri:
1999'da hazine bonosu almış olan şirketlerin durumu ise, özellik taşıyor.
a) 1999'da elde ettikleri hazine bonosu faiz gelirini "enflasyondan arındırmadan" defterlerine gelir kaydedecekler. Başka bir anlatımla, şirketler enflasyondan arındırmadan yararlanamayacaklar.
b) Hazine bonosunun vadesinin 2000'e sarkması nedeniyle, 1999'da faiz geliri elde etmeseler dahi, 31.12.1999 itibariyle işlemiş faizini, şirket defterine gelir kaydedecekler.
c) Tahsil etmedikleri faizin, 15 Şubat 2000'e kadar "geçici vergisini" ödeyecekler.
d) Nisan 2000'de de kurumlar vergisini (geçici vergiyi mahsup ettikten sonra) ödeyecekler.
Hazine bonolarının ilginç bir yönü de, "faiz vergisi" ile ilgili. 1 Aralık 1999'dan önce ihraç edilen hazine bonolarından, vade durumuna göre ayrıca yüzde 4-19 arasında "faiz ergisi" kesilecek. Kesilen vergiler, hazine bonosu gelirinin vergisinden mahsup edilemeyecek ancak gider olarak dikkate alınacak. Hazine bonosu faizlerinin vergilendirilmesi ve faiz vergisi bir süre daha tartışılacağa benziyor...
Hazine Bonosu faiz geliri 10 milyar TL.
Enflasyondan arındırılan kısım 4 milyar 590 milyon TL.
Vergiye tabi gelir 5 milyar 410 milyon TL.
Hesaplanan Gelir Vergisi 1 milyar 273 milyon TL.
Hesaplanan Fon Payı 127 milyon 300 bin TL.
