BASİT HESAPLAR
Yasanın uygulamasına hemen bir örnek verelim: Halen Türkiye'de 1 milyon internet kullanıcısı olduğunu varsayalım. Bu sayının, gelecek yüzyılın ilk beş yılı içinde 5 milyona çıkacağı tahmin ediliyor. Kullanıcı sayısı beş katına çıkarken, sağlanan yarar Metcalfe Yasası'na göre 25 kat artacak.

İnsan beyni herhangi bir pazardaki örneğin yüzde 40'lık bir büyümenin neden ve sonuçlarını kolayca algılayabiliyor, ama dolaylı etkileri ve imkânları tahmin edemiyor. Bardaktan boşanırcasına yağan bilgi sağnağı da işimizi zorlaştırıyor. Bu bilgilerden kritik öneme ve önceliğe sahip olanını seçip ayırmak kolay bir iş değil.

TEKRAR ETMEYİN
Tüm bu zorlukların tek çaresi, eğitimi hayatın her alanına ve her aşamasına yaygınlaştırmak olacak. Ancak eğitimin içeriğinin ve teknolojisinin de yeni döneme uyum göstermesi şart. Prof. Dr. Bozkurt Güvenç; aynı derslerin, öğrenimin farklı aşamalarında tekrarının yararlı olmadığını söylüyor. Burada da imdadımıza "Whitehead yasası" yetişiyor: "Öğrenciye her şeyi öğretmeye kalkmayın. Ama her neyi öğretiyorsanız, onu o kadar iyi öğretin ki, çocuk öğrenmeyi öğrensin."

Ancak bu tür bir öğrenim, yeni dönemde en çok ihtiyaç duyulacak analitik düşünce yeteneğini geliştirebilir. Çünkü eski ve yeni sorunlara çözümler, ancak çözümleyici bir düşünce yapısı ile bulunabiliyor.

Bill Gates, Microsoft'un kuruluşunda eleman alırken adaylara, ABD'de kaç tane benzin istasyonu olduğunu soruyordu. Sorunun tam cevabını ezberinde tutan gencin işe girme şansı sıfırdı. Akıl yürütme ve bazı basit hesaplar yöntemi ile doğru cevaba yaklaşanlar ise işe alınıyordu. Analitik düşünce, bu şirketin büyümesinde önemli faktör oldu.

Türkiye, şu aşamada eğitim ve bilgi teknolojileri konusunda bir seferberlik ilan etmek zorunda. Bunun için Türk Telekom'un geciktirdiği internet yatırımlarını hızlandırması da şart. Aksi takdirde, çağdaşlaşma trenini bir kez daha kaçırabiliriz.

İnternet trendleri ve ekonomi
* 1980'lerde dışa açılmanın yarattığı zihniyet devrimini, bu kez bilgi teknolojisi yapacak. Yeni dönemin koşullarını kavrayamayanlar, 21. yüzyılda zorlanacak.

* Elektronik ticaret, hizmet satışında mal ve eşya satışından daha hızlı gelişiyor. Kapıdan kapıya veya katalog yolu ile satışların Türkiye'de henüz köklü bir geçmişi bulunmaması, elektronik mağazacılık önünde engel. Güvenlik sorunları aşıldıkça, hızlı bir gelişme sağlanabilir.

* Tedarik zincirinin (supply chain) kurulması ile şirketler arasında her tür alışveriş için internet ideal bir ortam. Dış pazarlara açılmak isteyenlerin, tanıtımlarını 3-4 yabancı dilden yapmaları gerekiyor.

* Elektronik ticaret, sanayileşmiş ülkelerde yaygınlaşıyor. ECN'e (Electronic communications network) bağlı bir aracı kuruluştan hisse senedi almak istediğinizde, alımınız el değmeden ve yüzde 77 daha az aracılık ücreti ile gerçekleşebiliyor.

* Öğrenimin her aşamasında internetin yaygın bir şekilde kullanımı gerekiyor. Türkiye, okul öncesi eğitimden doktoraya kadar her aşamada tele-eğitim projesini hayata geçirmek zorunda.

* Bilgi teknolojisi ve internetin politika ile sivil toplumda yaygınlaşması demokrasinin derinleşmesine katkıda bulunabilir.

FARUK TÜRKOĞLU