Bilmece çözmeyi sever misiniz?

Yanıtınız "evet" ise, bu yazıyı okuyabilirsiniz. Tahmin edeceğiniz gibi, bizim bilmecemiz "vergi" konusuyla ilgili. Daha doğrusu "emlak vergisi beyanı" ve bu beyana ilişkin gelir vergisi, emlak vergisi ve tapu harcı, bilmeceleriyle ilgili.

Emlak vergisi mükellef sayısı 18 milyon civarında olduğundan ve her ailenin de mutlaka bir ya da iki gayrimenkulü (ev, dükkan, yazlık, arsa, arazi vs.) olduğundan, bilmeceyi çözmek isteyenlerin çok olacağını tahmin ediyorum.

Okurlarımızın "vergi uzmanı" olmadıklarını da gözönüne alarak, soruyu ya da yanıtını da basit bir şekilde vereceğiz...

Üç ayrı uygulama
Öncelikle bilmece konusu olayı anlatıp, ardından sorumuzu soralım.

SORU: Adamın birisinin 1998 yılında 20 milyar liraya alıp, aynı değer üzerinden beyan ettiği bir evi varmış. 2000 yılında bu evini 40 milyar liraya satacakmış (sonraki yıllarda, evin vergi değerinin artışıyla ilgili 1998 yılı yeniden değerleme oranı yüzde 80, 1999 yılı yüzde 60 olarak varsayılmıştır).

Bu kişi 2000 yılında;

- Emlak vergisini,

- Tapu harcını.

- Gelir vergisini,

hangi değer üzerinden ödeyecektir?

YANIT: Eğer yanıtınız "40 milyar lira" ise yanıldınız. Hemen doğrusunu belirtelim. Bu kişi üç ayrı değer üzerinden vergi yükümlülüğünü yerine getirecektir. Nasıl mı? Açıklayalım.

1) Emlak Vergisi
2000 yılı emlak vergisi 46 milyar 800 milyon lira değer üzerinden ödenecek (1998 beyanı olan 20 milyar lira, 1999'da yeniden değerleme oranı olan yüzde 80 kadar, 2000'de de, 1999 değeri yeniden değerleme oranı olan yüzde 60'ın yarısı kadar yükseltilmiştir. Emlak Vergisi Kanunu Md. 29/3).

2) Tapu Harcı
Satış sırasında, yüzde birlik tapu harcı, 57 milyar 600 milyon lira değer üzerinden ödenecektir.

(Tapu harcında, 1998 yılı beyanı her yıl değerleme oranına göre yükseltilecektir. Harçlar Kanunu, 4 Sayılı Tarife, Md.20).

3) Gelir Vergisi
Gayrimenkul, satın alındığı tarihten itibaren 4 yıl içinde satıldığı için, elde edilen kazanç gelir vergisine tabi olacaktır. Kazanç hesaplanırken de, 1998 yılı beyanı DİE aylık toptan eşya fiyat endeksine göre, Ekim 1998'den itibaren yükseltilecektir. Satılan evin, tapu da 57 milyar 600 milyon lira değer üzerinden gösterilmesi halinde, bir de gelir vergisi ödenecektir. (GVK Geçici Md. 56-D/6).

Ancak, tapu işlemleri sırasında vatandaş "Ben bu evi 57 milyar 600 milyon lira değil, 40 milyar liraya sattım" der ve bu değeri tapu senedinde yazdırırsa, tapu harcını 57 milyar 600 milyon lira üzerinden ödeyecek ancak gelir vergisinde 40 milyar lira esas alınacağı için, gelir vergisi ödemeyecektir. (Maliye Bakanlığı'nın 24.02.1999 Tarih ve 63/6373-557/06604 sayılı özelgesi.)

Görüldüğü gibi, aynı gayrimenkulün emlak vergisi, tapu harcı ve gelir vergisine esas 3 ayrı değeri var. Bunun için Emlak Vergisi Yasasını, Harçlar Yasasını, Gelir Vergisi Yasasını, ilgili tebliğleri ve Maliye Bakanlığı özelgelerini iyi bilmeniz, okumanız ve çok iyi anlamanız gerekiyor. Aksi hale, ufak bir hatada sorun çıkabilir.

Kasım ve Aralık 1999'da "emlak vergisi beyannamesi yenilenecek olanların" durumunu da, ayrı bir yazımızda ele alacağız.