Dış dengede son durum
Bütçe, IMF, istikrar paketi, enflasyon ve faiz muhabbetinden sıkılmış olmalısınız. Maalesef bunlardan kolay kurtulamayacaksınız. Yılbaşına, hatta yazbaşına kadar gündemin en ön sırasında yer almayı sürdürecekler.

Bir süredir dış ticaret ve ödemeler bilançosunu ihmal etmişiz. Arada sırada Türkiye'nin bir döviz sorunu olmadığını ve yakın gelecekte olmayacağını ifade etmekle yetinmişiz.

Bu hafta iki yeni veri yayınlandı. DİE Ağustos ayı dış ticaretini ve Merkez Bankası Ocak-Temmuz dönemi ödemeler bilançosunu açıkladı. Döviz dengesinde son durumu kısaca gözden geçirmekte yarar gördük.

DEPREM ETKİSİ
Kocaeli depremi dış ticaretimizi fena halde vurmuş. Daha önce yayınlanan Ağustos sanayi üretimi sayıları aslında bize ipucu vermişti. Ağustos'ta sanayi üretimi bir önceki yıla kıyasla yüzde 13.2 düşmüş, imalat sanayinde ise azalma yüzde 14.4'ü bulmuştu.

Aynı eğilimi dış ticarette görüyoruz. Ağustos ihracat ve ithalat tahminimiz sırası ile 2.2 ve 3.6 milyar dolardı. Bunlar 2.2 ve 3.7 olan geçen Ağustos sayılarına yakındı. Gerçekleşen ise sadece 1.8 ve 3.1 milyar dolar.

Buna göre, ihracat 400 ve ithalat 500 milyon dolar azalmış. Oranlarsak, ihracatın mutlak sayısı daha düşük olduğundan, gerileme hızı daha yüksek çıkıyor. İhracat yüzde 18, ithalat ise yüzde 16 düşmüş. Ama dış ticaret açığı geçen yıl 1.5 milyar dolardan 1.3 milyara inmiş.

Şaşırtıcı mı? Hayır. Depremden sonraki bir hafta-on gün boyunca, ekonomik faaliyet neredeyse durmuştu. Marmara bölgesinin dış ticaretteki payı çok yüksek. Doğallıkla ihracat ve ithalat işlemleri de çok yavaşladı.

Dış ticareti 12 aylık toplamlar halinde de izlemek gerekiyor. Ağustos itibariyle 12 aylık ihracat ve ithalat sırası ile 25.6 ve 39.6 milyar dolar olmuş. Bunlar bayağı düşük sayılar.

12 aylık ihracat 1997 Eylül'ünden bu yana ilk kez 26 milyar doların altına iniyor. İthalat ise 1996 Nisan'ından bu yana 40 milyar doların üstünde seyrediyormuş. Küçülen Türkiye elbette daha az ithalat yapacak.

CARİ İŞLEMLER DENGESİ
Şimdi de Ocak-Temmuz dönemi cari işlemler dengesine bakalım. Döviz kazandıran diğer faaliyetlerde önemli gerilemeler var. Bavul ticareti, turizm ve büyük ölçüde turizm kesimi ile bağlantılı olan diğer döviz gelirleri düşmüş.

Ne kadar? Bavul ticaretinde 1.4 milyar dolar azalma var. Diğer gelirlerdeki azalma ise 2.1 milyarı buluyor. Buna ihracattaki 0.5 milyar dolarlık düşüşü ve işçi dövizlerindeki 0.1 milyar dolar artışı ekleyince, toplam döviz gelirlerinde 3.9 milyar dolarlık bir kayıp oluşuyor.

Ancak, cari işlemler dengesi bozulmuyor. Tam tersine 1.5 milyar dolar iyileşiyor. 1998'de 1.8 milyar dolar açık verirken, bu yıl sadece 0.3 milyar dolar açık veriyor.

Nasıl oluyor? Çok basit. İthalattaki 5.4 milyar dolar azalma sayesinde. Daha az döviz kazanıyoruz. Ama döviz harcamamız çok düşüyor. Sonuçta döviz dengemiz düzeliyor.

Bir başka kaleme "net hata noksan" deniyor. Cari işlemler dengesinde yapılan hesap hataları orada toplanıyor. Geçen yıl "cari denge artı net hata noksan" toplamı 250 milyon dolar fazla vermiş. Bu yıl fazla 1.5 milyar dolara yükselmiş.

Esas önemli olan bu son sayı. Ocak-Temmuz döneminde Türkiye'nin harcadığından 1.5 milyar dolar daha fazla döviz kazandığını ifade ediyor. Buna 250 milyon dolar net yabancı sermaye yatırımını ekleyince, toplam 1.8 milyar dolara ulaşıyor. Yedi ay için bayağı yüksek net döviz girdisi.

Özetle, ufukta bir döviz sorunu gözükmüyor.

https://www.ibun.edu.tr/akat