Şimdi de 279. madde sorunu!..
Çok kişi, 279 maddeyi bilmediği için, bu madde ile ilgili sorunun da ne olduğunun farkında olmayabilir.

Ancak, önümüzdeki haftalarda 279. madde konusu sık sık gündeme geleceği için, şimdiden soruna dikkati çekmek istedik. Konu, hazine bonosu, faiz geliri olan ticari işletme sahibi gerçek kişileri, şirketleri, özellikle de bankaları ilgilendiriyor.

Gerçek kişilere ait hazine bonolarının, faizi ne zaman ödenirse, gelir de o tarihte elde edilmiş sayılıyor. Örneğin, Nisan 1999'da alınan bir yıl vadeli hazine bonosunun 100 milyar lira olan faiz geliri 2000 yılı Nisan ayında tahsil edilecek ve 2001 yılı Mart ayında beyan edilerek vergisi ödenecek. Şirketlerde ise durum farklı. Aynı hazine bonosunun 31 Aralık 1999'a kadar olan faizi (tahsil edilmediği halde) hesaplanacak ve deftere gelir kaydedilecek, 15 Şubat 2000'e kadar da, bu faizin yüzde 25 oranında geçici vergisi, Nisan'da da kurumlar vergisi ödenecek.

Örneğimizdeki tutar 100 milyar, siz bunu bir de 100 trilyon hatta 1 katrilyon lira olarak düşünürseniz olayın boyutu ve 279. maddenin önemi daha net olarak ortaya çıkar..

Mali piyasalarda tıkanıklık

Önceden olmayan yukarıdaki uygulama, 1998 yılında, vergi yasalarında yapılan düzünleme ile getirilmişti. 1999'da geçici bütçe yasası ile bir yıl ertelendi. Süre bitmek üzere olduğu için de, şimdi konu tekrar gündeme geldi.

Tekrar erteleme olmazsa ne olur?
- Alış bedeli yerine borsa rayici ile değerleme, kurumsal yatırımcıların yıl sonunda ellerinde bulundurdukları menkul kıymetlerin (devlet borçlanma kağıtlarının) fiilen elde edilmemiş faizlerinin vergilendirilmesi anlamına gelir.

- 11 milyar dolar civarında olan bankaların özkaynağı, bağlı değerleri gözardı edildiğinde, 5-6 milyar dolar civarında. Erteleme olmazsa, 2-3 milyar dolar civarında bir çıkış sözkonusu olur ki, bu da büyük sıkıntılar yaratır.

- Bankalar için ciddi bir likidite ihtiyacı ortaya çıkacağı için, ya aktifleri küçülecek ya da yurt içi ve yurtdışından borç bulacaklar. Bu da, 2000 başlarında "faizlerin yükselmesi" böylece "reel faizin artması" anlamına geliyor.

- Bazı bankaların çok zor duruma düşecek olması ve yukarıdaki nedenlerle, faizlerin yükselecek olması, Türkiye'nin kredibilitesini olumsuz yönde etkileyebilecek.

- Ekonominin sağlıklı bir yapıya kavuşması için "mali piyasaların büyümesi ve derinleşmesi" gerekirken, tam aksi sonuçlar ortaya çıkabilecek.

- Vergi yükü likidite sıkışıklığı yaratabilecek, bunun sonucu olarak kredi arzı daralacak ve veya kredi ve mevduat faizleri yükselebilecektir. Olayın boyutları kredilerin geri çağrılması sonucunu da beraberinde getirecek ve bu da doğal olarak reel kesimi finansal darboğaza sürükleyecektir.

Çözüm ne olabilir?
279. maddeden kaynaklanan sorunun çözümüne yönelik önerilerin, vergi yükümlülüğünden kaçılması ya da kaçınılması anlamında ele alınması yerinde bir belirleme değildir. Ülke ekonomisini yakından ilgilendiren bu konuda kısa vadeli geçici bir çözüm (örneğin her yıl Bütçe Yasası ile erteleme) yerine, uzun vadeli kalıcı bir çözüm yolu aranmalıdır.

Örneğin: İhraç vadesi 3-5 yıl olan ve Hazine tarafından ihraç edilen tahvillerin, alış bedeli ile değerlenmesi öngörülür. Bankalar bu doğrultuda yönlendirilirler, ortaya çıkması muhtemel sorunlarını da, başka finansman teknikleriyle çözümlerler.. Hazine, yalnızca vergi ertelemesi için kullanılacak, özel tertip bir tahvil ihraç edilebilir.

279. madde sorunu "yumuşak bir inişle" Aksine yaklaşım hem bankacılık sisteminde, hem de uluslararası ilişkilerimizde ve ülke ekonomisinde ciddi sıkıntılar yaratabilir.