Kimlik arayan kitaplar
Kimiz biz? Birey olarak, halk olarak, ulus olarak? Temel özelliklerimiz nedir, benliğimiz nasıl, hangi tarih, coğrafya ögelerinden destek alarak oluşmuştur?

Osmanlı'yı yaratan temel ögeler hangi ölçüde ve oranda Cumhuriyet döneminde devam etmiş, yeni ve çağdaş Türk kimliği, altı yüzyıl süren bir imparatorluğun mirası olan ülkede sadece üç çeyrek yüzyılda nasıl biçimlenmiştir.

Tüm bunları merak etmez ve kendikendinize sormaz mısınız? Zaman zaman da olsa? Tarihin en eski halklarından biri olan Türkler, yüzyılları katederek ve tam 36 devleti kurup sonra da çökerterek bugünlere gelirken nasıl bir değişime uğramışlardır? Haydi geçmiş biryana ama, Cumhuriyet'in kısa ama yoğun tarihinin bileşkeleri nelerdir? 75 yılda nerden nereye gelinmiş, hangi mesafeler alınmış, Türk insanı hangi değişimlere uğramıştır?

1920'lerden bugüne Türk insanının ve toplumunun tarihi nerde, hangi kitap, araştırma ve incelemelerde saklıdır?

İşte Cumhuriyet'in 75. yıldönümü vesilesiyle Türkiye İş Bankası'nın Tarih Vakfı ile ortak olarak başlattığı dev girişim, Bilanço 98, bu sorulara yanıt arıyor. Üstüste gelen bir dizi dev kitap, Cumhuriyet'in tarihini didik didik ediyor ve değişik alanlarda yaşananları özetliyor. Böylece, ülkenin yüzyılı derken başkent Ankara ve "İstanbul dükalığı"nın da kendi özel tarihleri büyük ölçüde belgelenmiş oluyor.

Bu kitaplardan ikisi var şu anda elimde... Belki başka yazarlar daha önce söz etmiş olabilir, ama ben öylesine etkilendim ki, geç kalmış da olsam bu çabaya değinmek istiyorum.

İlki, "Cumhuriyet Modaları." Ama yalnızca giyim-kuşam modaları değil, söz konusu olan... Hüseyin Cahit Yalçın'dan Refik Halid Karay'a, Oya Baydar'dan Enis Batur'a, İlhan Tekeli'den Hasan Bülent Kahraman'a çeşitli yazarlardan yazılar, Cumhuriyet dönemi değişimlerine tanıklıklar getirdikten sonra, Giyim-Kuşam Modaları, Cinsellik-Aşk-Evlilik, Bayramlar, Sinema, Yeme-İçme, Müzik, Dil, Eşyalar, Ulaşım, Medya ve İletişim gibi alanlardaki değişimler, değişik yazarların yaklaşımlarıyla, bol resim ve belgeyle desteklenerek veriliyor. Tam bir şölen... Ve nefis bir başucu kitabı...

İkinci kitap, "Cumhuriyet'in Renkleri, Biçimleri." Bu kitapta da Cumhuriyet'in tarihine sanat açısından yaklaşılıyor. Resimden heykele, mimarlıktan grafiğe, baskıdan karikatüre, sinemadan fotoğrafa yeni devletin ve yeni yönetimin halka getirdikleri...

Ve de, tam tersine, sanatın ve sanatçının yeni yönetimi ve yeni devlet-halk ilişkilerini kendisine göre, farklı biçimlerde, zengin bir renk ve ses yelpazesi üzerinde özgün biçimlerle yorumlayışı...

Bu iki kitabı da çok sevdim. Ve birer başucu kitabı yaptım. Son dönemde hızlanan ulusal kimlik arayışlarımızın önemli birer halkası olduğunu düşünüyorum, bu kitapların ve tüm bu serinin... Ve başta Tarih Vakfı ve tüm değerli yazar ve arşivciler, katılan herkesi gönülden kutluyorum...