İLK BELGE
Fermanın taşıdığı 28 Mayıs 1463 tarihi, Fransız ihtilalinden 326, 1948 Uluslararası İnsan Hakları Bildirgesi'nden 485 ve ABD'nin keşfinden tam 29 yıl öncesine işaret ettiği için "tarihin ilk insan hakları belgesi" niteliği taşıyor. Orijinali Bosna-Hersek'in Fojnica şehrinde bulunan ferman tesadüf eseri keşfedildi. Kültür Bakanlığı'nın Zenica'daki restorasyon çalışmalarında işbirliği yaptığı Bosna Hersek'te görev yapan Türk Birliği'nin komutanları, bir rahibin restorasyon talebi üzerine Fojnica'daki manastıra gittiler. İçeriye girdiklerinde gözlerine inanamadılar. Çünkü karşılarındaki duvarda Fatih Sultan Mehmet'in bundan tam 536 yıl önce çıkardığı fermanı asılıydı. Fermanın yanısıra, Fatih'in bir elbisesiyle, dört bin civarında Türkçe el yazması kitap da bulunuyordu.

TARİHİMİZİN AYNASI
Kültür Bakanı İstemihan Talay, Fatih Sultan Mehmet'in 536 yıllık fermanın Türk ulusunun insan haklarına verdiği önemin bir belgesi olduğunu söyledi. Talay, fermanı şöyle değerlendirdi: "Bu ferman, tarihteki ilk insan hakları belgesidir. Ve tarihimizden gelen devlet anlayışımızı çok açık şekilde ortaya koymaktadır."

Lady'lerin partisi
Başbakan Ecevit Bülent Başkan Bill Clinton'la başbaşa görüşürken Rahşan Hanım da Hilary ile çay içecek

BAŞBAKAN Bülent Ecevit'in bugün başlayacak ve 1 Ekim'de son bulacak olan ABD gezisi programı oldukça yüklü. ABD Başkanı Bill Clinton'un davetlisi olarak beraberinde 127 kişilik heyetle bu ülkeye giden Başbakan Ecevit, bugün Türkiye saati ile 17.15'te Washington'da olacak. Başbakan'ın ABD programının en önemli görüşmeleri salı günü gerçekleşecek.

Ecevit o gün ilk olarak ABD Başkan Yardımcısı Al Gore ile Beyaz Saray'da biraraya gelecek. Bu görüşmenin ardından Başbakan, ABD Başkanı Clinton'la yine Beyaz Saray'da başbaşa görüşecek. Sonuçları merakla beklenen bu görüşmenin ardından Ecevit, Clinton'un Beyaz Saray'da vereceği öğle yemeğine katılacak. Başbakan Bülent Ecevit ile ABD Başkanı Bill Clinton'un görüşmesi sırasında first lady'ler de biraraya gelecek. Rahşan Hanım ve Hillary Clinton birlikte çay içecekler.

KUZEY IRAK DA MASADA
Başbakan Bülent Ecevit ve beraberindeki heyetin görüşmelerinde Kuzey Irak'taki gelişmeler de masaya yatırılacak. Türkiye, Irak'ın toprak bütünlüğüne verdiği önemi vurgulayıp Kuzey Irak'ta bir Kürt Devleti oluşumuna izin verilmeyeceğini tekrarlayacak. Kürt liderler Talabani ve Barzani tarafından imzalanan Washington anlaşması uyarınca Kuzey Irak'ta bir Devlet oluşumuna doğru giden gelişmelerden duyulan rahatsızlık dile getirilecek.

Görüşmelerde, ABD yönetiminin de Washington Anlaşması ile bir Kürt Devleti kurulmasının amaçlanmadığını bildirmesi bekleniyor.

Fatih Sultan'ın fermanı Beyaz Saray'a gidiyor
Murat Han'ın oğlu, Mehmet Daimi Muzaffer; 28 mayıs 1463 Milodraz Dünya Fatihi, Haşmetli ve Ulu Sultanın İmzalı ve Parlayan Mühürlü Fermanı Aşağıdadır

Ben Fatih Sultan Han, Bütün dünyaya ilan ediyorum ki; kendilerine bu padişah fermanı verilen Bosnalı Fransiskenler himayem altındadır ve emrediyorum; hiç kimse ne bu adıgeçen insanları, ne de onların kiliselerini rahatsız etmesin ve zarar vermesin. İmparatorluğumda huzur içinde yaşasınlar ve bu göçmen durumuna düşen insanlar, özgür ve güvenlik içerisinde yaşasınlar. İmparatorluğumdaki tüm memleketlere dönüp korkusuzca kendi manastırlarına yerleşsinler.

Ne padişahlık eşrafından, ne vezirlerden veya memurlardan ne hizmetkarlarımdan ne de imparatorluk vatandaşlarından hiçkimse bu insanların onurunu kırmayacak ve onlara zarar vermeyecektir.

Hiç kimse bu insanların hayatlarına, mallarına ve kiliselerine saldırmasın, hor görmesin veya tehlikeye atmasın. Hatta bu insanlar başka ülkelerden devletime birini getirirse, onlar da aynı haklara sahiptir.

Bu padişah fermanını ilan ederek, burada yerlerin, göklerin yaratıcısı ve efendisi Allah, Allah'ın elçisi aziz peygamberimiz Muhammed ve 124 bin peygamber ile kuşandığım kılıç adına yemin ediyorum ki; emrime uyarak bana sadık kaldıkları sürece tebaamdan hiç kimse bu fermanda yazılanların aksini yapmayacaktır.

UÇAKTA KİMLER VAR?
Mehmet ÇETİNGÜLEÇ

BAŞBAKAN Bülent Ecevit'in ABD gezisine 127 kişi katılıyor. Ecevit'in bugün saat 10.45'te Esenboğa'dan havalanacak, THY'ye ait Airbus tipi özel uçağında Meclis, hükümet, bürokrasi, iş dünyası ve basından yolcular bulunacak. ABD gezisinde protokol listesi 46 isimden oluşuyor. Başbakan Bülent Ecevit'le birlikte 2 bakan, 5 milletvekili, 3 müsteşar, 1 müsteşar yardımcısı, 5 genel müdür, 4 genel müdür yardımcısı da ABD'ye gidiyor. Devlet Bakanı Recep Önal ile Dışişleri Bakanı İsmail Cem ise Washington'da Ecevit'le buluşacak.

Ecevit'in uçağında 41 işadamı, 40 basın mensubu bulunacak. Ayrıca 15 işadamı ile 39 basın mensubu ABD'den programa katılacak. Heyette DYP'den ise temsilci bulunmuyor. İşte heyette bulunan 127 kişi:

SİYASETÇİLER
Başbakan Bülent Ecevit

DSP Genel Başkan Yardımcısı Rahşan Ecevit

Başbakan Yardımcısı Cumhur Ersümer

Ersümer'in eşi Suzan Ersümer

Sanayi ve Ticaret Bakanı Ahmet K. Tanrıkulu

DSP Milletvekili Tayyibe Gülek

MHP Milletvekili Murat Sökmenoğlu

ANAP Milletvekili Emre Kocaoğlu

FP Milletvekili Ali Coşkun

DYP Milletvekili Ufuk Söylemez

Bağımsız Milletvekili Ahmet Özal

BÜROKRATLAR
Başbakanlık Dışişleri başdanışmanı Ertuğrul Çırağan

Büyükelçi Ümit Pamir

Özel Kalem Müdürü Zeynel Yeşilay

Basın Müşaviri Cem Avcı

Daktilograf Bedriye Baysu

Genelkurmay Strateji Plan. Daire Bşk. Tümg. Ergin Saygun

Maliye Bakanlığı Müsteşarı Erdoğan Öner

Dışişleri Bakanı İsmail Cem'in eşi Elçin Cem

Müsteşar Yardımcısı Büyükelçi Uluç Özülker

Genel Müdür Ömür Orhun

Genel Müdür Tansu Okandan

Genel Müdür Sevinç Dalyanoğlu

Genel Müdür İlhan Yiğitbaşıoğlu

Genel Müdür Yiğit Alpogan

Genel Müdür Yardımcısı Çetiner Karahan

Genel Müdür Yardımcısı Oğuz Çelikkol

Genel Müdür Yardımcısı Sermet Atacanlı

Genel Müdür Yardımcısı Vefahan Ocak

Bakan Danışmanı elçi Oğuz Demiralp

Enerji Bakanlığı Müsteşarı Yurdakul Yiğitgüden

Dış Ticaret Müsteşarı Kürşat Tüzmen

Devlet Bakanı Danışmanı Prof.Faruk Selçuk

Dışişleri Bakanlığı Daire Başkanı Altay Cengizer

Özel Kalem Müdürü Murat Esenli

Şube Müdürü Şevki Mütevellioğlu

iki meslek memuru-bir idari memur.

İŞADAMLARI
TOBB Başkanı Fuat Miras

Türk-Amerikan İş Konseyi Başkanı Mustafa Koç

İktisadi Kalkınma Vakfı Başkanı Meral Gezgin Eriş

Türkiye İhracatçılar Meclisi Başkanı Okan Oğuz

İstanbul Sanayi Odası Başkanı Hüsamettin Kavi

Mehmet Nazif Günal

Zülküf Ceylan

Üzeyir Garih

Türk-Amerikan İş Konseyi Başkan Yard. Yılmaz Argüden

Şerif Egeli

Orhan Erişen

Cüneyd Zapsu

Alan Yatırım-Orhan Sürek

Alsim- Oktay Varlıer

Berdan Tekstil- Muhteşem Ekenler

Dizayn Teknik- Vedat Mirmahmutoğulları

Ceylan Holding- Zülküf Ceylan

Ceylan Holding- Sami Sevinç

Erensan A.Ş.- Haluk Eren

Esbank- Oktay Ersin

Fernas- Yaşar Giregiz

Gama- Erol Üçer

Gama- Nüzhet Kandemir

Garanti Yatırım- Metin Ar

Gençler- Selim Gençler

Hatem- İzzet Hatem

Kitapçı-Hideyetoğlu- Zafer Karaca

Kombassan- Haşim Bayram

Korem- Koray Gönensin

Kölük Grup- İsmail Kölük

Nema Holding- Beyhan Nakiboğlu

Nurol- Ahmet Paşaoğlu

Nurol- Turan Esen

Nurol- Bülent Erdoğan

Nurol- Bülent Esat Çelik

Peker- Erhan Peker

Peker- İntikam Yıkılmaz

Sarıibrahimoğlu Hukuk- Banu Aka

THY - Mehtap Altuncu

Türkiye İş Bankası- Hüseyin Ünver

Vestel- Dr. Metin Çağlar

Vestel- Turan Erdoğan

Yaşar Holding- Mustafa Güçlü

Yıldız Tekstil- Fatma Argun

GAZETECİLER
AA'dan Mehmet Güler, Ali Rıza Doğan, Mustafa Abadan

Reuter Ajansı'ndan Servet Yıldırım

TRT'den Zeynep Reha Atasagun, Ömer Kebapçıoğlu, Okan Aykın, Adem Köten, Türkay Koç

İnterstar'dan Işın Gürel, Zahidin Köşüş

NTV'den Cem Aydın, Murat Yetkin, Türesin Lale, Arif Goriça

ATV'den Oğuz Haksever, Nilgün Hazar, Fatih Çotur

Kanal D'den Nursun Erel, Mustafa Güvenç

Kanal 6'dan Ardan Zentürk, Gürsel Çelikkanat

TGRT'den Metin Özer

Show TV'den Müşerref Seçkin

STV'den Mehmet Haluk Ürgün

TV 8'den Fevzi Tanpınar, Gökhan Eren, Cengiz Aldemir

CNN/TÜRK'ten Mehmet Ali Birand

SABAH'tan Mehmet Çetingüleç ve Ali Ekeyılmaz

Hürriyet'ten Muharrem Sarıkaya

Milliyet'ten Fikret Bila, Sami Kohen

Türkiye'den Sabahattin Önkibar

Zaman'dan Hidayet Karaca

Radikal'den Mehmet İsmet Berkan

Star Gazetesi'nden Esen Ünür

Ekonomi ve Politika Trend'den Semih İlhan Söylemezoğlu.

Zirve öncesi Washington raporu
WASHINGTON- Orta yaşlı Tayvanlı kadın kahveyi hazırlarken "İtalyan mısınız" diye soruyor: "Hayır, Türküm". Hemen "deprem" diyor, "önce sizi sonra bizi yıktı."

İşte Washington'daki Amerikan vatandaşı Tayvanlı kadının bile hafızasına kazınmış büyük felaket sonrası Başbakan Bülent Ecevit'in kritik ABD gezisi bugün başlıyor. Aslında gezi teknik açıdan çoktan başladı. Dışişleri Bakanı İsmail Cem, ayın 18'inden beri New York'ta. Programında yaklaşık 30 dışişleri bakanıyla görüşmesi var. Temaslarda özellikle Kıbrıs sorunu üzerinde duruluyor.

DTM heyeti ayın 20'sinden beri ABD'li meslektaşlarıyla kota pazarlığında. Amaç, yılda 1 milyar dolar olan tekstil ihracatını biraz arttırabilecek yeni bir tarife oluşturabilmek.

IMF'YLE ZORLU PAZARLIK
En zor görev ise, Washington'a dün gelen Devlet Bakanı Recep Önal başkanlığındaki ekonomi heyetinin. Hazine Müsteşarı Selçuk Demiralp ve Merkez Bankası Başkanı Gazi Erçel'in de aralarında bulunduğu ekonomi kurmayları, IMF ile 17'inci Stand-by'ın peşinde. Çalışmalarını sürdüren bu 2 bakana ek olarak, bugün Ecevit'le birlikte Enerji Bakanı Cumhur Ersümer ve Sanayi Bakanı Kenan Tanrıkulu da Washington'a geliyor. Ersümer Amerikan tarafına uluslararası tahkim sonrası gelişmeleri anlatacak. Ersümer'in çantasındaki en önemli dosya Bakü-Ceyhan Boru Hattı. Geçen hafta ANAP Lideri Yılmaz'la birlikte Moskova'nın nabzını yoklayan Ersümer, baştan beri Bakü-Ceyhan'ı destekleyen ABD'lilerle son pürüzlerin nasıl giderileceğini görüşecek. Aslında "son pürüzler" hafif bir benzetme. Çünkü, Azerbaycan'daki en büyük yatakları işleten AIOC Konsorsiyumu'nun Bakü-Ceyhan'a karşı tavrı netleşiyor. Konsorsiyum, Bakü-Ceyhan yerine ilk etepta, Bakü-Supsa hattının kapasitesinin yükseltilmesini istiyor. Bakü-Ceyhan ısrarı sürerse, 2000 yılı yatırımlarından vazgeçileceği tehdinini savuruyor.

EL-HASAN MODELİ ÖNEMLİ
Sanayi Bakanı Kenan Tanrıkulu'nun katılacağı toplantılarda ise, Türkiye'de Ürdün'deki El-Hasan sanayi bölgesi benzeri bir model uygulanması gündeme gelecek. ABD'nin özel ticari ayrılacak tanıdığı El-Hasan'da üretilen tüm mallar, ABD pazarına gümrüksüz ve kotasız giriyor. Aslında, El-Hasan modeli kota görüşmelerinden çok daha önemli.

Türkiye'nin ABD gündeminin büyük çoğunluğunu akçalı işler oluşturuyor gibi görünüyor. Ancak bu akçalı işlerde ilerleme sağlanabilmesinin yolu ise, Kıbrıs ve "Türkiye'de demokratik standartların yükseltilmesi" konularından geçiyor. Kıbrıs, çözümü en zor denklem. Ecevit'in, "Aslında Kıbrıs'ta bir sorun yok. 25 yıldır kavgasız gürültüsüz yaşıyorlar" şeklindeki tezinin burada bir geçerliliği yok. Clinton, giderayak kariyerine "Kıbrıs sorununu çözen Başkan" ibaresinin de eklenmesini istiyor. Buna karşılık Türkiye ise, batının istediği ödünlere karşı fazlasıyla hassas. Çetin pazarlıklarda sonuca varılması kolay görünmüyor.

ECEVİT'İN İŞİ KOLAY DEĞİL
Demokratik standartların yükseltilmesi konusunda ise, Kıbrıs'a göre daha kolay yol alınacak. Ecevit'in gezisi öncesi, Akın Birdal'ın "erken tahliye edilmesi" batıya çok önemli bir mesaj niteliği taşıyor. Devlet Bakanı Mehmet Ali İrtemçelik'in üzerinde çalıştığı insan haklarına yönelik bazı iyileştirmeler de Washington'da memnunluk yaratacak.

Türkiye ekonomik açıdan çok kritik bir noktada. Batı da bunun farkında. ABD ile Avrupa "önce ödün sonra yardım havasında".

Ecevit'in tarihi gezisinden önemli ekonomik kazanımlar çıkması büyük ölçüde Kıbrıs, Güneydoğu ve insan hakları konusunda Batı'yı tatmin edecek adımlar atılmasına bağlı.

Bu gezinin çok konuşulacağı açık. Ya çok önemli sonuçlarıyla, ya da hiçbir somut sonuç vermemek ile...

Türkiye geziyi şimdiden konuşmaya başladı ama Amerikalılar'ın gündemi çok farklı. Sokaktaki Amerikalı 2 gündür ençok Clinton'un veto ettiği vergi indirimlerini konuşuyor.

PARANIN FAZLASI DA DERT!
Önümüzdeki 10 yıl içinde ABD bütçesinin yaklaşık 3 trilyon dolar fazla vermesi bekleniyor. Şimdi herkes bu paranın ne yapılacağını tartışıyor. Cumhuriyetçiler büyük vergi indirimi isterken, Clinton içborçların azaltılması ve sosyal güvenlik sistemine destek sağlanmasını savunuyor. Cumhuriyetçiler'in hazırladığı 792 milyar dolarlık vergi indirimi yasasını veto eden Clinton, sigara vergilerinin arttırılmasıyla finanse edilecek 300 milyar dolarlık daha küçük çaplı bir vergi indirimini savunuyor.

2000 yılındaki başkanlık seçimi öncesi aday adayları arasında da hareketlilik var. Ünlü emlak kralı Donald Trump da gazetelerde boy göstermeye başladı. Reform Partisi'nde, muhafazakar aday Pat Buchanan'a karşı Trump'un adaylığını destekleyenlerin sayısı artıyor. Trump kararını Ocak ayında verecek. Aslında seçimlerde Reform Partisi'ne şans veren yok. Ama Trump'un iddialı konuşmaları partinin az sayıdaki yandaşlarını heyecanlandırıyor. Ünlü emlak kralı "Bir küçük partinin tarihindeki ençok oyu toplayan başkan adayı olmak beni ilgilendirmiyor. Eğer kazanacağıma inanırsam, seçime girerim" diyor.

Evet, Ecevit'in Washington gelmesine saatler kadar Türkiye ve ABD cephesinde manzara böyle.

TAYFUN DEVECİOĞLU