Okan MÜDERRİSOĞLU

ANKARA- Marmara ve Batı Karadeniz Bölgesi'nde ağır hasara yolaçan depremin mali bilançosunu çıkarma çalışmalarına başlandı. Hazine, Maliye, Planlama, kamu bankaları ve yatırımcı kuruluşların koordineli olarak sürdüreceği çalışmalarda, yapılması gereken işler ve alınması gereken önlemlerin listesi çıkarılıyor.

Ekonomi kurmayları depremin, yeniden yapılanmaya dönük mali portesinin 10 milyar dolardan az olmayacağını, üretim ve istihdam kayıpları, görev zararları, kamu harcamalarında artış zorunluluğu, vergi gelirindeki azalma ve ilave ithalat geriği nedeniyle bu maliyetin 20 milyar dolara kadar çıkabileceğini belirttiler.

Deprem yaralarının sarılmasına dönük iş programı ve tahmini maliyeti şöyle:

* En az 300 bin konut ve işyeri yapılması gerekecek. İnşaat maliyetinin tahmini faturası 3.5 milyar dolar olarak öngörülüyor.

* Kanalizasyon ve su şebekeleri yenilenecek. Özellikle Adapazarı, İzmit, Yalova ve Gölcük'teki hasar belediyelerin üstesinden gelebilecek boyutu bir hayli aştı. Gerek şebeke onarımı gerekse yeni kurulacak yerleşim alanlarına dönük altyapı giderlerinin 2 milyar dolardan az olmayacağı düşünülüyor.

* Tüpraş, 3 ay içinde kısmi hizmet verebilir duruma getirilecek. Tesisin tam onarımı ise bir yıla uzanabilecek. Yangının yarattığı maddi hasar, üretim kaybı, vergi ödeme performansındaki aksama ve onarım boyutlarını içeren faturanın 1 milyar doları bulması bekleniyor.

n Vergi borçlarının yanısıra, banka kredileri, elektrik, su, telefon ve doğalgaz borçları ertelenecek ya da silinecek. Yaklaşık fatura 1 milyar dolar.

* Postane, hastane, karakol, cezaevi, defterdarlık, hükümet konağı, öğrenci yurdu gibi kamu binaları yeniden yapılacak. Maliyet, 200 milyon dolar civarında tahmin ediliyor.

* Elektrik ve telefon hatları onarılacak. Şehir bağlantı yolları ve demiryollarında güzergahlar gözden geçirilecek. Yeni şehirlerin kurulması için bedelsiz Hazine arazisi tahsis edilecek. En az 300 milyon dolar yatırım yapılması gerekecek.

* Depremden zarar gören il ve ilçelerdeki il özel idareleri ve belediyelerin vergi payları arttırılacak.

* Emlakbank'ın halen satılmayan ya da inşa halindeki konut stokundan yararlanılacak.

* Yıkılan ev ve işyerlerindeki eşya ve malzeme kaybının 5 milyar domarı aşmasına kesin gözüyle bakılıyor.

* Bölgede faaliyetine devam edebilecek durumda olmasına rağmen üretime ara veren tesislerdeki günlük kayıp 200 milyon dolar. 5 günlük kayıp 1 milyar doları buldu.