Yardım ve kurtarma çalışmaları, ölüler, yaralılar, binalar; ulaşım ve barınma sorunları... Her şey kriz masasından soruluyor. Peki Başbakanlık Kriz Yönetim Merkezi nasıl çalışıyor?..

Kapsama alanı geniş
- Kriz bölgesine devletin gecikmeli ulaştığı yönünde eleştiriler var...

- Bu bir Erzincan ya da Adana depremi değil. Yanlızca Yalova'da olan bir deprem de değil. 5 merkezde ve buna bağlı olarak diğer ilçelerde ve hatta köylere kadar uzanan bir genişlik ortadadır. Depremi izleyen ilk saatlerdeki ulaşım ve iletişim güçlükleri sorun çıkarttı.

- Kaç telefon hattı ile bağlantı sağlıyorsunuz?

- 70 civarında telefon hattımız var. Bir de her bölgenin kriz yönetim merkezi ile doğrudan bağlantı var. Bu direkt bağlantılar doğrudan vali ya da kaymakama ulaşıyor. İstekler ve yardımlar bildiriliyor. Yabancı ekiplerin nerelerde konuşlandırılacağı, yardımların nasıl dağıtılacağı bildiriliyor. Ayrıca İridium telefonlarıyla kent merkezleri dışındaki yerlerle bağlantı kurabiliyoruz. Şu anda iletişim sorunumuz yok.

- Bölgede en çok neye ihtiyaç duyuluyor?

- Deprem bölgelerine bozulacak gıdaya ihtiyaç yok. Temizlik malzemesi, su, seyyar WC, çöp arabaları ve temizleyici ekiplere ihtiyaç var. Özel temizlik şirketleri oluştu, biliyorsunuz. Onların da yönlendirilmesi planlanıyor. Kamunun tüm şirketleri seferber olmuş durumda.

- Bölgede kaç asker var?

- Rakamsal olarak bilmiyorum. Ama bölgede askerler de iş başında.

- Hava köprüsü kuruldu mu?

- Evet kuruldu. Gölcük'teki Cengiz Topel Havaalanı ile Atatürk Hava Limanı arasında.

- En çok can kaybı nerede?

- Kocaeli'deki yaralı sayısı 11 bin 759. Yani yaralı sayısının fazla olduğu yer olarak Kocaeli gösteriliyor. Fakat Sakarya'daki sayının da bunun gerisinde olmadığı belli. Yaralı sayısının en çok olduğu merkezler, felaketten en çok etkilenen yerler.

- Yurtdışı yardımları ne durumda?

- Yurtdışından gelen 13 yabancı ekip var. Sürekli yenileri de geliyor. 5 seyyar hastane kuruldu. Yabancı doktorlar ve ekipler görev yapıyor. Kanada, Norveç ve İsrail seyyar hastaneler kurdu. ABD'den 69 kişilik bir uzman ekip geldi; 30 bin de çadır geliyor. İhtiyaç, 5-10 katına çıkabilir. Olayın boyutu sanılandan çok daha büyük.

Donanma geliyor!

- ABD donanmasına ait gemiler ne zaman Türkiye'de olacak?

- Donanmaya ait 3 gemi ve 22 helikopter, 22 Ağustos'ta burada olacak. Gemide hastane de var.

- Bölgede ulaşılamayan nokta kaldı mı?

- Bize göre ulaşamadığımız nokta yok gibi görünüyor. Tabii ulaşamadığımız derken, 10 katlı binanın altındaki enkazdan söz etmiyorum ben. Devlet şu anda bölgedeki en uzak köye bile ulaşmış durumda. Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü, kendi kıt imkanlarına rağmen bütün makine parkını oraya yığmış. Karayolları da öyle. Çevre Bakanlığı kriz merkezlerine takviye ekipler gönderdi. Enerjide de ilk gün sistemin çöktüğü haberi verilmişti. Şu anda enerji sorunu kalmadı.

- Özel sektörün desteği ne oranda?

- Özel sektörden inanılmaz bir destek var. Mesela, TOBB Başkanı Fuat Miras, bölgenin tüm seyyar tuvalet ihtiyacını karşılıyor. Bölgeye özel sektörden ve devletten binlerce jeneratör gitti.

- Cenazelerin defni konusunda sıkıntı var galiba. Kefensiz defnedildiğine ilişkin görüntüler yeralıyor?

- Gerekli duyuruyu yaptığımızda Adalet Bakanlığı talimatı veriyor, Cumhuriyet Başsavcısı'nın denetiminde o ildeki Diyanet İşleri Başkanlığı'nın sorumluluğundaki imam ve Sağlık Bakanlığı'ndan bir doktor teknik ekiple beraber gerekeni yapıyor.

- Gazetelerde toplu mezar görüntüleri var. Ölenler, yıkanmadan, kefensiz olarak gömülüyor...

- Yeterince kefen bezi ve ceset torbası bölgeye ulaştı. Bu konuda askeri destek de geldi. Benzetmek gibi olmasın toplu mezar gibi bir şey değil de, yanyana kazılmış mezarlara gömülüyorlar. Köylerden bazı görüntüler yansımış gazetelere. O, biraz da köylerdeki inançlardan kaynaklanıyor. Köylerde, cenazeler bekletilmeden gömülür. İmamın onayı alınarak acilen defin işlemi yapılıyor. Çünkü oralarda soğutma ya da morg bulunmuyor.

- İşadamları yardım etmek için sizi mi arıyor?

- Tüm vatandaş ve kuruluş doğrudan kriz merkezini arayarak yardım isteklerini iletiyorlar. Uluslararası kuruluşlar, ağlayan anneler de bizi arıyor. UNICEF de başvurdu. 29 ton ilaç getiriyorlar. Devamı da gelecek. Yaralıları arttıkça ilaç önem kazanacak. Sağlık hizmetleri ciddi gidiyor.

- Gıda yardımı ne durumda?

- Yeterince gıda malzememiz var. Fazla olursa kokabilir. Temizlik ve sağlık malzemeleri yardımı, su ile koruma ve kollama yardımlarına ihtiyaç var.

- Deprem bölgesi kaç kez sallandı?

- Depremin olduğu günden bu yana 576 adet artçı deprem olmuş. 2.8 ile 5.1 arasında. Bu bir felaket. Ezbere tedbirlerle çözülecek gibi değil.

MEHMET ÇETİNGÜLEÇ