Kullanana hak var...
TÜKETİCİ HAKLARI
Ayıplı mal ve hizmet:
- Ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda yer alan veya satıcı tarafından vaadedilen veya standardında tespit edilen nitelik ve niceliğe aykırı olan,

- Tahsis veya kullanım amacı bakımından değerini ve tüketicinin ondan beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran,

- Maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mal veya hizmetler, ayıplı mal veya ayıplı hizmet olarak kabul edilir. Tüketici ayıplı mal veya hizmet aldığını anladığı takdirde, aldığı tarihten itibaren 15 gün içinde geri vererek değiştirilmesini, ödediği paranın iadesini veya ayıbın neden olduğu değer kaybının bedelden indirilmesini ya da ücretsiz olarak tamirini isteyebilir. Satılan malın ayıbı gizli nitelikte ise veya tüketiciden hile ile gizlenmişse, satıcı 15 gün içinde kendisine başvurulmadığını ileri sürerek sorumluluktan kurtulamaz. Ayıplı mal ve neden olduğu zarardan dolayı 2 yıl içinde dava açılabilir. Ayıp tüketiciden hile ile gizlenmişse 2 yılı aşsa da tüketici yargıya gidebilir.

Satıştan kaçınma: Üzerinde "numunedir" veya "satılık değildir" ibaresi bulunmayan bir malın teşhir edilmesi, onun stokta bulunduğu anlamına gelir. Satıcı teşhir ettiği malların satışından kaçınamaz. Satılmadığı halde satılmış gibi gösteremez.

Taksitli satış: Tüketici, borçlandığı toplam miktarı önceden ödeme hakkına sahiptir. Tüketici aynı zamanda bir taksit miktarından az olmamak şartıyla bir veya birden fazla taksit ödemesinde bulunabilir. Her iki durumda da satıcı, ödenen miktara göre gerekli faiz indirimini yapmakla yükümlüdür.

Kampanyalı satış: İlan ve taahhüt edilen mal ve hizmet tesliminin zamanında yapılmaması, fiyat nitelik ve miktarında anlaşmalara aykırı davranılması durumunda satıcı, bayi, acenta, temsilci, ithalatçı, üretici ve ithalatçı zincirleme sorumludur.

Kapıdan satış: İşyeri, fuar, panayır gibi satış mekanları dışında, değeri 10 milyon lirayı aşan, deneme ve muayene koşullu satışlardır. Bu tür satışlarda tüketici 7 günlük deneme ve muayene süresi sonuna kadar malı kabul veya hiçbir gerekçe göstermeden reddetmekte serbesttir. Firmaya cayma bildirimi, iadeli taahütlü mektup ya da noter aracılığı ile yapılır. Firma bildirimi aldıktan sonra 10 gün içinde her türlü belgeyi tüketiciye iade eder, 20 gün içinde ise malı geri almakla yükümlüdür.

Tüketici Kredisi: Kredi veren banka ve finans kuruluşları tüketicilerle yazılı sözleşme yapar ve bir örneğini tüketiciye verir. Taraflar arasında akdedilen sözleşmede öngörülen kredi şartları, sözleşme süresi içerisinde tüketici aleyhine değiştirilemez. Tüketici borçlandığı toplam miktarı önceden ödemiş veya vadesi gelmemiş taksitlerinin bazılarını ödemişse banka veya finans kurumu ödenen miktara göre faiz, komisyon indirimi yapmak zorundadır.

Süreli Yayınlar: Süreli yayınlara üye olan tüketiciler, abonelik sözleşmesinde yer alan fiyat ve niteliğe ilişkin koşullara aykırı davranılması halinde, abonelik kaydına tek taraflı olarak son verebilirler. Yayıncı, abone ücretinin geri kalan kısmını hiçbir kesinti yapmaksızın 15 gün içinde iade etmekle yükümlüdür.

Garanti süresi: Garanti kapsamındaki mallar, garanti süresi içinde malzeme, işçilik ve montaj hatalarından dolayı arızalanırsa, satıcı veya üretici hiçbir ücret istemeden tamirle yükümlüdür. Garanti süresi içinde sık sık arızalanması sonucu maldan yararlanamamanın süreklilik arzetmesi veya tamiri için gereken azami sürenin aşılması halinde tüketici, malın ücretsiz olarak yenisiyle değişimini isteyebilir. Tüketicinin bu isteği karşısında satıcı, bayi, acenta, imalatçı, ithalatçı da sorumludur.

Servis hizmetleri: İthalatçı ve imalatçı sattıkları sanayi malları için o malın bakanlıkça tespit ve ilan edilen kullanım ömrü süresince bakım, onarım ve servis hizmetlerini yürütecek istasyonları kurmak ve yeterli teknisyen kadrosu ile yedek parça stoku bulundurmak zorundadır.

Ticari reklam ve ilanlar: Tüketiciyi aldatıcı, yanıltıcı veya onun tecrübe ve bilgi noksanlıklarını istismar edici, tüketicinin can ve mal güvenliğini tehlikeye düşürücü, şiddet hareketlerini ve suç işlemeyi özendirici, kamu sağlığını bozucu, hastaları, yaşlıları, çocukları ve özürlüleri istismar edici reklam ve ilan yapılamaz.

Zararlı ve tehlikeli mal ve hizmetler: Tüketicinin kullanımına sunulan mal ve hizmetlerin kişi ve çevre sağlığına zararlı veya tehlikeli olabilmesi durumunda, bu malların emniyetle kullanılabilmesi için üzerine veya ekli kullanım kılavuzlarına, bu durumu açıklayıcı bilgi ve uyarılar, açıkça görülecek ve okunacak şekilde konulur ve yazılır.

Tüketici sorunları hakem heyeti: Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, il ve ilçe merkezlerinde tüketiciler ile satıcılar arasında çıkan uyuşmazlıklara çözüm bulmak amacıyla tüketici sorunları hakem heyeti oluşturmuştur. Heyetlerin vereceği kararlar, tüketici mahkemelerinde delil olarak ileri sürülebilir. Uyuşmazlık konusu mal veya hizmet bedelinin 55 milyon lirayı aşmadığı hallerde bu heyetler tarafından verilmiş bir karar olmaksızın mahkemelere başvurulamaz.

Tüketici mahkemeleri: Tüketici mahkemelerinde tüketiciler ve tüketici örgütleri her türlü resim ve harçtan muaftır. Asliye ticaret ve asliye hukuk mahkemeleri, tüketici mahkemesi sıfatıyla iş görür.

ÇOCUK HAKLARI
Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'den bazı maddeler

18 yaşına kadar her insan çocuk sayılır.

Taraf devletler kendi yetkileri altında bulunan her çocuğu hiçbir ayrım gözetmeksizin tanır ve taahüt eder.

Kamusal ya da özel sosyal yardım kuruluşları, mahkemeler, idari makamlar veya yasama organları tarafından yapılan ve çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde çocuğun yararı temel düşüncedir.

Taraf devletler bu sözleşmede tanınan hakların uygulanması amacıyla gereken her türlü yasal, idari ve diğer önlemleri alır.

Taraf devletler çocuğun hayatta kalması ve gelişmesi için mümkün olan azami çabayı gösterirler. Her çocuğun temel yaşam hakkına sahip olduğunu kabul ederler.

YATIRIMCI HAKLARI
TasarruflarInI bu kuruluşlara emanet eden yatırımcılar, bunlardan bazılarının emanet ettikleri nakit ya da menkul kıymetleri izinsiz olarak kullanmaları, karşılıksız repo yapmaları ya da mali yükümlülüklerini karşılayamamaları nedeniyle batmaları sonucunda büyük zararlara uğradılar. Denetim mekanizmalarının iyi çalışmaması, mahkeme ve icra mercilerinin ise konuya uzaklıklarının etkisiyle yetersiz kalması hem yatırımcılarda hem de piyasa genelinde büyük yaralar açıyor.

Yatırımcının hakları bizzat diğer yatırımcılar tarafından da ihlal edilebilir. Örneğin manipülatif davranışlarla ya da "insider trading" yoluyla bir kısım yatırımcı diğerlerinin hak ve çıkarlarını çiğneyerek haksız kazanç sağlayabilir.

Sözleşmeden doğan haklar: Bunlar yatırımcı ile muhatabı arasında, özellikle aracı kuruluşlarla yapılan sözleşmelerden doğan haklardır. Örneğin alım-satım sözleşmesi, repo sözleşmesi, portföy yönetim sözleşmesinde yatırımcıya tanınan haklar gibi. Yatırımcı bu haklarının ihlali halinde başta borçlar yasası olmak üzere özel hukuk kuralları çerçevesinde mahkemelere başvurabilir.

Kullanım şekli
Sermaye Piyasası Kanunu'ndan doğan haklar: Sermaye Piyasası Kanunu halen TBMM gündeminde bulunan değişiklik tasarısının yasalaşmasıyla birlikte yatırımcıları koruma yönünde batılı benzerleri standardında olanaklar tanıyacak. Yatırımcı bu kanuna göre bazı haklarını doğrudan kullanabilir. Örneğin; bir bağımsız denetleme kurulunun denetlemekle yükümlü bulunduğu bir halka açık anonim ortaklığının mali tablolarında güvenilirliği mevzuatın belirlediği biçimde etkileyecek bir olumsuzluk saptamış, buna karşın olumlu görüş raporu yayımlanmışsa bu rapora güvenerek denetlenen kuruluşa yatırım yapmış olan bir yatırımcı, bu döneme ilişkin zarara uğradığını ispat kaydıyla bağımsız denetleme kurumunu doğrudan dava edip zararının tazminini isteyebilir.

Yatırımcı Sermaye Piyasası Kanunundan doğan bazı haklarını ise dolaylı olarak kullanabilir. Örneğin; halka açık bir anonim ortaklığının mali yapısında, iştiraklerinde, ortaklarında, sermaye yapısında bir değişiklik olduğu taktirde bu konudaki bilgilerin en seri biçimde yatırımcılara ulaştırılması yasa hükmüdür. Buna uymayanlara karşı, Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) gerekli yaptırımları bizzat ya da hukuk mercilerine başvurarak gerçekleştirirek yatırımcı haklarını onun adına korur. SPK bu konuda geniş yetkilerle donatılmış olup, şartlar oluştuğunda aracı kurumları kapatabilir, tasfiye ve iflasların ayrıca yetkililerinin şahsi iflaslarını isteyebilir, imza yetkilerini kaldırabilir, benzer işlerde çalışmalarını önleyebilir. Halka açık anonim ortaklıklar ile diğer sermaye piyasası kurumları ve yasaya aykırılıkta bulunanlar için de savcılıklara, ilgili bakanlıklara ihbarda bulunabilir, ilgili kişi ve kurumlar hakkında dava açabilir.

Diğer kanunlardan doğan haklar: Yatırımcılar maruz kaldıkları fiil ve eylemlerin niteliğine göre Örneğin bir aracı kurumun emanetine bıraktıkları hisse senetlerinin izinsiz olarak kullanılmasından doğan mağduriyetlerini gidermek için T. Ceza Kanunu'ndan ya da benzer hususlar için T. Ticaret Kanunu'ndan, icra ve iflas kanunundan doğan haklarını kullabilirler. Ayrıca SPK ve İMKB nezninde de girişimde bulunarak haklarının korunması doğrultusunda yasa ve yönetmeliklerin bu kuruluşlara verdiği yetkilerin kullanılması talebinde bulunabilirler.

BAŞVURULABİLECEK ADRESLER
AracI kurum talimatlarınızın dışına çıktıysa ve bu işlem nedeniyle sizi zarara uğrattıysa, kayıt dışı işlem yaptıysa İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB) ile Sermaye Piyasası Kurulu'na (SPK) dilekçe ve iddialarınızı kanıtlayacak belgelerle birlikte başvuruda bulunabilirsiniz. Konu incelenir ve haklılığınıza karar verilirse, aracı kurumun zararınızı karşılaması istenir. Aracı kurum 10 iş günü içinde bu kararı uygulamak zorundadır. Uygulamıyorsa yatırımcı İMKB ve SPK'ya ikinci başvuruyu yapar. Bu kez SPK Disiplin Komitesi idari disiplin cezası verebilir. Uyarıdan başlayan cezalar, suçun niteliğine göre aracı kurumun geçici olarak kapatılmasına kadar gider.

İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB)

Tel: 0-212- 298 21 00,

Faks: 0-212- 298 25 00

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK)

Tel: 0-312- 212 62 80

Faks: 0-312- 221 33 23

Diziyi hazırlarken yararlanılan kaynaklar

Reha Tanör'ün Türk Sermaye Piyasası 1. Cilt, 'Taraflar' adlı kitabı

Borsa Market dergisinin 91'inci sayısı

TÜSİAD'ın yayınladığı "Yasalarımız Haklarımız" kitabı. (Yazanlar: Prof. Dr. Yıldızhan Yayla, Prof. Dr. Köksal Bayraktar, Prof. Dr. Feridun Yenisey, Doç. Dr. Cevdet Yavuz, Doç. Dr. Cevdet Yavuz, Doç. Dr. Ali Rıza Okur, Prof. Dr. Fahiman Tekil, Prof. Dr. Adnan Tezel, Doç. Dr. Selçuk Öztek)

TÜRSAB Hukuk Müşaviri İlker Ünsever tarafından hazırlanan "Turist Hakları Rehberi".

Reha Medin Emlak Hizmetleri Hukuk Müşaviri Füsun Paran

Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, Tüketicinin ve Rekabetin Korunması Genel Müdürlüğü'nün yayınladığı "4077 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun" adlı kitap.

Hasta ve Hasta Yakını Hakları Derneği tarafından hazırlanan "Hasta Hakları Yönetmeliği" kitapçığı.