|
|
Fizik trafiği açacak
Bugüne kadar, evrenin sırrı gibi soyut işlerle uğraştılar. Bir de atom bombasını icat ettiler. Ama şimdi fizikçiler hayırlı bir işin, trafik sıkışıklığının gizemini çözmenin peşinde...
New Mexico'nun Los Alamos'unda; çöl seviyesinin üstünde yükselen bir dağda, bir zamanlar 'madde'yi çözmeye çalışan, yapay zekanın sınırlarını zorlayan bilimadamları, şu aralar neyle uğraşıyor biliyor musunuz? Çok daha karmaşık bir esrarla: Trafik neden böyle kötü...
Atom bombasının doğum yeri ve dünyanın en hızlı süper-bilgisayarının evi olarak bilinen Los Alamos Ulusal Laboratuarı, bu günlerde Soğuk Savaş'ı çoktan bırakmış, harıl harıl trafiği nasıl düzeltebiliriz diye çalışan bu işe kendini adayan uzmanlarla dolu. Eskiden silahlardan bahseden nükleer fizikçiler, şimdilerde yollardan söz ediyor. Tank savaşlarında uygulanacak taktikleri ayarlayan bilgisayar modelleri, artık otoyoldaki karmaşayı çözmek için kullanılıyor. Savaş başlıklarını test eden cihazlar ise, Washington'dan Boston'a herkesin yol güzergahını size söyleyebilir!
Esasında trafikle bilimadamları arasında, ne zamandır bir 'aşk' vardı; yüzyılın pek çok dahisi, otoyolda ilerleyen arabalara, doğa kanunlarını uygulamaya kalktı. Ama Los Alamos'taki akademisyenler, teorilerini yolda denemeye kadar vardırdı bu 'ilişkiyi.' Yol yapımlarının, trafik lambalarının arasındaki mesafenin; tüm bunların etkisini, fiziksel incelemeye aldılar. Çünkü bir bilimadamının gözüyle; trafikte sıkışmış kalmış olanlar, direksiyonun arkasında belirsizleşen kuralların kurbanı. Buna göre, yapılan yanlışlar belirlenebilir ve trafik yoluna konabilir.
Yine de trafiği tam olarak çözümleme çabaları, pek hızlı ilerliyor denemez. Uzmanlar, evrenin başlangıcını çözmeye, trafiği çözmekten daha yakın olduklarını itiraf ediyor.
Sudaki dalgalar gibi
Bilimadamlarından bazıları, trafik akışını, sıvıyla karşılaştırıyor: Sıvıda nasıl dalgalanmalar oluyorsa, trafikte da arabalar yavaşlayabiliyor, ya da hızlanıyor. Diğerleri, bunu kaos teorisiyle açıklıyor: Bazen trafik o kadar düzensiz bir şekilde tıkanmaya başlıyor ki, bunun sebebi, sürücülerden birinin frene bir iki saniye fazla basması bile olabiliyor. Sıvı teorisini savunanlar, suyun nasıl buhara ya da buza dönüşmesi söz konusuysa, trafiğin de durabileceğini, akabileceğini söylüyor. Trafik yoğun değilse, sürücüler istedikleri gibi gidebiliyor; ama kalabalıklaşınca, sürücüler kendini akıp giden tek bir şeridin içinde buluyor. (Tabii bizim durumumuzda, bu şerit değiştirip durmak için bahane oluyor ve trafik daha da sıkışıyor..) İşte bu hal, sıvının akmasına, hızlı giden trafik, buhar olup uçmasına, arabaların durup kalkması ise, buzlaşmaya benzetiliyor.
Trafik fizikçileri
Los Alamos projesinin kilit adamlarından Alman fizikçi Kai Nagel, "Fizik, trafiği anlamamız için bize çok çeşitli metod sunuyor" diyor. Teksas Üniversitesi'nden Prof. Hani Mahmassani 'trafik akışı teorisi'nde en yetkin Amerikalı uzman. Mahmassani de trafik sorununun vehametini şöyle dile getiriyor: "Güzel güzel giderken, birden durup kalkmaya başlıyorsunuz. İşte zamanımızın en büyük esrarlarından biri bu."
Los Alamos'takileri trafiğin bir ulusal güvenlik sorunu olduğuna inandıran Chris Barrett ise, "Trafik hareket eden partiküllerdir. Ve bence bunu araştırmak çok eğlenceli!" diyor.
Ersin RAMOĞLU
|
Copyright © 1999, MERKEZ GAZETE DERGİ BASIM YAYINCILIK SANAYİ VE TİCARET A.Ş. - Tüm hakları saklıdır
|