Rusya, yeni bir haftaya yine siyasi bir depremle başladı. 68 yaşına ve kötü sağlığına rağmen iktidar koltuğunun esiri olan Rusya Devlet Başkanı Boris Yeltsin, Başbakan Sergey Stepashin'i hiçbir neden göstermeksizin görevinden aldı.

Dağıstan dönüşü sürpriz
Eski KGB Başkanı ve Yeltsin'in yıllardır en sadık adamı olan 47 yaşındaki Sergey Stepashin, daha 2.5 ay önce bu göreve atanmıştı. Ekonomiyi normale döndüren ve IMF'den 4.5 milyar dolarlık kredi alınmasında büyük emeği geçen Stepashin'in hiçbir kusuru yoktu. Stepashin, Dağıstan'da radikal islamcı militanların 4 köyü işgal etmesi üzerine dün bölgeye gitmiş ve operasyonu yönetmişti. Genç başbakan, Yeltsin'e Kafkasya'daki gelişmelerle ilgili brifing vermek üzere dün sabah 09.00'da Kremlin Sarayı'na gitti. Yeltsin Stepashin'i bir süre dinledikten sonra ansızın, kendisini görevden aldığını söyledi. Adeta şok geçiren Stepashin'e Yeltsin azil kararı ile ilgili herhangi bir açıklama da yapmadı. Kremlin'den çıktıktan sonra bakanlar kurulunu toplayan ve ağlamaklı bir ses tonuyla veda konuşması yapan Stepashin, "Neden görevden alındığımı bilmiyorum" dedi.

Yeltsin'in iktidar oyunu
Yeltsin daha sonra televizyonlara çıkıp çok önemli açıklamalarda bulundu. Bugüne kadar kimi halef atayacağı konusunda hiçbir ipucu vermeyen Yeltsin, 2000 yılındaki devlet başkanlığı seçimi için adayının, başbakanlığa atadığı MGK Başkanı Vladimir Putin olduğunu resmen açıkladı. Boris Yeltsin, Putin'e güvenoyu verilmesi için Duma'ya derhal başvurdu.

Yeltsin'in sürpriz kararı, Moskova'da bomba etkisi yarattı. Politikacılar ve siyasi gözlemciler, Yeltsin'in çok tehlikeli bir oyuna giriştiğini belirterek kararı eleştiriyor. Buna göre Yeltsin'in Stepashin'i azletmesinin nedeni, Aralık ayında yapılacak Duma seçimleri öncesinde siyasi bir taktik uygulamak. Başta Moskova Belediye Başkanı Yuri Lujkov, Tataristan Devlet Başkanı Mirtimer Şaymiyev ve eski Başbakan Yevgeni Primakov olmak üzere, Yeltsin karşıtı merkez güçler yeni bir siyasi blok içinde birleşiyor. Yeltsin ise bu bloğu bölmeye çabalıyor.

Olağanüstü hal çabası
Bu güçlü blokun, seçimlerde büyük başarı kazanması ve Yeltsin'i köşeye sıkıştırması yüksek ihtimal. Yeltsin, seçimleri rakiplerinin kazanmasından korktuğu için, ülkede siyasi tansiyonu yükselterek "olağanüstü hal" ilan etmeyi, tüm yetkileri eline alarak Duma seçimlerini belirsiz bir tarihe erteletmeyi düşünüyor. Rusya basınında bu yönde yorumlar yer alırken, azledilen Stepashin'in de bu muhalif cepheye katılacağı ve artık Yeltsin'in işinin çok daha zor olacağı belirtiliyor. Yeltsin dün, parlamento seçiminin 19 Aralık'ta yapılacağını söyledi. Vladimir Putin'in Cuma günü Duma'da yapılacak oylamada güvenoyu alabileceği söyleniyor. Yeltsin bu durumda Aralık'taki seçimlere güçlü karşı ittifak kurarak girmek istiyor. Bu yüzden zayıf bir siyasetçi olan Stepashin'i azletti.

Başbakanlığa KGB Başkanı'nın atanması, "Yeltsin, rakipleriyle bir sıcak çatışmaya girebileceği düşüncesiyle, istihbarat örgütünü arkasına almak istiyor" yorumlarına yol açtı. Duma'nın görevden almayı başaramadığı Yeltsin'in, ülkenin neredeyse tamamını karşısına aldıktan sonra bu kez nasıl bir taktik izleyeceği merakla bekleniyor.

Suat TAŞPINAR

İktidar kavgasının perde arkası
Berezovski yine kazandı
Stepashİn'İn azline kadar uzanan Kremlin'deki iktidar kavgasının arkasında, Rusya'nın en zengin ve güçlü işadamı Boris Berezovski'nin bulunduğu iddia ediliyor. Yahudi işadamı, Kremlin'i perde arkasından yöneten güç olarak biliniyor. Kremlin'de Yeltsin'in sağ kolu olan İdari İşler Müdürü Vladimir Voloşin, İçişleri Bakanı Vladimir Ruşaylo ve birçok etkili isim "Berezovski'nin adamı" olarak tanınıyor. Yeltsin gelecek yıl bir daha başkanlığa aday olamayacak.

Kukla Yeltsin
Ancak Berezovski ve adamları, Kremlin'deki iktidarı kendi çıkarları uğrunda kullanabilmek için Yeltsin'i kukla olarak kullanıyor. Yeltsin ne kadar uzun süre iktidarda kalırsa, "derin devlet" olarak nitelenen bu zümre, daha fazla hüküm sürebilecek. Muhaliflerin güçlenmesi karşısında Kremlin'i kaybetmekten korkan bu güçlerin, radikal adımlar atarak gerekirse seçimleri iptal ettirmek için Yeltsin'i kışkırttıkları belirtiliyor. Yeltsin'in, kızı Tatyana Dyaçenko ve Berezovski'nin elinde oyuncak olduğu söyleniyor.

Bundan sonra ne olacak?
Yeltsİn, Vladimir Putin'in başbakanlığının onaylanmasını Duma'dan resmen istedi. Şu anda tatilde olan Duma, bunun üzerine olağanüstü toplantıya çağrıldı. Anayasaya göre Duma, Yeltsin'in yeni başbakan adayını üç kez üst üste reddederse, devlet başkanının Duma'yı feshederek seçimlere gitme hakkı var. Yeltsin'in sadık adamı olarak görülen Putin'in güvenoyu alması bekleniyor. Duma, Yeltsin'in gizli planlarına alet olmamak için kerhen de olsa Putin'i onaylayabilir.

Eylül'e çekilebilir
Normalde seçimlerin 19 Aralık 1999'da yapılması bekleniyor. Ancak Duma ile Yeltsin arasında zıtlaşma olur ve Duma feshedilirse, seçimlerin Eylül ayına çekilmesi gündeme gelebilir. Seçim Yasası, 1 yıldan daha kısa süre önce kurulan partilerin seçime katılmasına izin vermiyor. Yeltsin karşıtı muhalif blok, böyle bir durumda Kremlin'in oyununa gelir ve seçimlerin dışında kalabilir. Bu durumda Yeltsin'e muhalifler arasında tam bir savaş patlak verebilir.

"Gri Kardinal" lakaplı Vladimir Putin
47 yaşındaki Vladimir Putin, gizli servis başkanlığından başbakanlığa atanan üçüncü kişi. Evli ve iki çocuk babası bir hukukçu olan Putin, St. Petersburg doğumlu. 1975-1992 yılları arasında Doğu Almanya'da ajan olarak çalıştıktan sonra Rusya'ya döndü. Yükselişi, 1996'da Kremlin Sarayı'na alınarak Yeltsin'in idari işler müdür yardımcılığı yapmasıyla başladı. Temmuz 1998'de KGB'nin yerini alan Federal Güvenlik Konseyi FSB'nin başına getirildi. Mart ayından beri bu görevine ek olarak Rusya Güvenlik Konseyi Sekreterliği yapıyordu. Yeltsin'e sadakatiyle bilinen Vladimir Putin, FSB başkanı olarak önemli bir gücü elinde bulunduruyor.

Kimler geldi kimler geçti
Yegor Gaydar (1992):
Yılbaşında atandı, yıl sonunda azledildi. Rusya'nın liberal ekonomiye ilk adım attığı dönemde ekonomik yıkımın sorumluluğunu Yeltsin genç Gaydar'ın sırtına yükledi .

Viktor Çernomırdin
(Aralık 1992-Mart 1998): Yeltsin'e en fazla o dayandı. 5.5 yıl Kremlin'in kahrını çekti. Yeltsin'e çok bağlıydı. Adı devlet başkanlığı için geçmeye başlayınca kovuldu.

Sergey Kiriyenko
(Mart 1998-Ağustos 1998): Genç bir bakanken, başbakan oldu. Yeltsin onu "harika çocuk" diye takdim etti. Ağustos 1998'deki büyük ekonomik çöküşün sorumlusu olarak gösterildi.

Yevgeni Primakov
(Eylül 1998-Mayıs 1999): Yeltsin, komünistlerle giriştiği savaşta "ehven-i şer" olarak Primakov'un başbakanlığını kabul etti. Kremlin'e halef gösterilince koltuğundan oldu.

Sergey Stepashin
(Mayıs 1999-Ağustos 1999): Yeltsin'e sadakati dışında hiçbir özelliği yoktu. 2.5 ay çok çalıştı, IMF'den 4.5 milyar dolarlık krediyi alarak önemli bir iş yaptı. Yıldızı parladığı anda azledildi.

Yeltsin fıkraları
* Alkol düşkünü Yeltsin sonunda ölmüş. KGB ajanları ölüm sebebini araştırmış. Sonunda şöyle rapor yazmışlar: "Başkanımız, CIA ajanları tarafından öldürüldü. Ajanların ismi Jack Daniels, Johny Walker ve Jim Bim".

* Devlet başkanlığı seçiminin yapıldığı gün danışmanı Yeltsin'in odasına girmiş. "Size bir iyi, bir de kötü haberim var" demiş. "Önce kötü haberi söyle" demiş Yeltsin. "Komünistler oyların yüzde 98'ini elde etti". Yeltsin paniklemiş, "O halde iyi haber ne peki?" Cevap: "Seçimi siz kazandınız!"

* Bir telefon konuşması:

"Alo Boris Yeltsin'le mi görüşüyorum? Nasılsınız?"

"Çok iyiyim!"

"İyi mi? Pardon, galiba yanlış numara düştü!"