Sağlıklı bir aktüerya hesabı üzerine inşa edilen sistem, ciddi sorunlar yaratmadan işlevini yerine getirir. Kuşkusuz sisteminin başarısı için, primlerin de zamanında ve düzenli olarak toplanması ve iyi değerlendirilmesi gerekir.
Tasarı, işsizlik sigortası primlerinin toplanmasından Sosyal Sigortalar Kurumunu sorunlu tutmaktadır. Çünkü İş ve İşçi Bulma Kurumunun, SSK gibi bir örgütlenmesi yoktur. Bu nedenle tasarıda öngörülen düzenleme doğrudur. Kaldı ki, bugün işçi çalıştıran tüm işverenlerin SSK'da kaydı bulunmaktadır. İkinci kez bir başka kurumda aynı bilgilerin arşivlenmesine gerek yoktur. Burada belki şu soru akla gelebilir. Kendi primlerini toplayamayan SSK, işsizlik sigortası primlerini nasıl toplayacaktır? Hemen belirtelim, SSK primlerini toplama konusunda başarılıdır. Prim toplama oranı yüzde 85'lerdedir.
Bugün işçinin ücretinden, yüzde 2 oranında tasarrufu teşvik primi kesintisi yapılmaktadır. Bu tasarı yasalaştığında, söz konusu kesinti işsizlik sigortası primine dönüşecektir.
İşverenler, yanlarında çalıştırdıkları işçilerin ücretlerinden indirim yapamayacaklar ama, yüzde 3 oranında kendilerinin ödedikleri primleri, kazançlarının saptanmasında gider olarak yazabileceklerdir. Öte yandan sigortalılarca ödenecek işsizlik sigortası primleri de, gerçek ücretin hesaplanmasında gelir vergisi matrahından indirilecektir.
Aranan koşullar
* İş akdi sona erenin, İş ve İşçi Bulma Kurumu'na şahsen başvurarak yeni bir iş almaya hazır olduğunu kaydettirmesi.
* Şahsen yapılacak bu başvurunun, işsizin, işlem ayrılığına bildirgesi ile birlikte, hizmet akdinin feshedildiği tarihi izleyen günden itibaren en geç 30 gün içinde yapılması.
* Hizmet akdinin sona ermesinden önceki son üç yıl içinde, en az 600 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası sürekli çalışılmış olması.
* Hizmet akdinin, başvuru sırasında grev, lokavt veya yasadan doğan ödevler nedeniyle askıya alınmamış olması.
Sorular... Yanıtlar...
* "8.4.1976 tarihinde işe girdim. 20 ay askerlik borçlanmamı saydırdım. 27.6.1953 doğumluyum. Yeni çıkacak yasa beni etkileyecek mi?"
Cemal Keskinoğlu-İstanbul
Sayın Keskinoğlu, prim ödeme gün sayınızı belirtmemişsiniz. Ancak, çalıştığınız yerin primlerinizi eksiksiz yatırması halinde, prim ödeme gün sayınızla ilgili bir sorununuz olmayacak. Ancak sizin sigortalılık süreniz 25 yılın altında (23 yıldan fazla, 24 yıldan az). Tasarı yasalaştığında siz ancak 47 yaşınızı tamamladığınızda (7.6.2000) emeklilik hakkını kazanacaksınız.
* "26.6.1979 tarihinde memuriyete başladım. 25.12.1961 doğumluyum. Tasarı yasalaşırsa, emekliliğimi hak etmek için daha ne kadar çalışacağım? Eğer sadece yaş sınrıı kriter ise, benden üç yıl sonra işe giren ve yaşı benden büyük olan birisi ile aynı yaşta mı emekli olacağım? Benimle aynı tarihte giren, fakat benden beş yaş büyük biri ile aynı tarihte mi emekli olacağız? Ayrıca İdari Yargıda böyle bir davanın açılabilmesi için koşullar nedir?"
Turgay Gültekin-İstanbul
Sayın Gültekin, doğum tarihiniz yargı kararı ile düzeltilmemişse, bu tarih emekliliğinizde esas alınacak. Şayet düzeltilmişse, düzeltilmeden önceki tarih esas alınacaktır. Sizin 25 yıllık fiili hizmet sürenizin dolmasına 5 yıldan fazla zaman var. Siz 25 yıllık fiili hizmet sürenizi ve 53 yaşınızı doldurduğunuzda emekli olabileceksiniz. Tasarıyla sadece fiili hizmet süresi esas alınmıyor. Yaş kriteri de getiriliyor. Zaten tasarının asıl özelliği bu. Sizden daha yaşlıların, aynı fiili hizmet süresi içinde sizinle aynı tarihte emekli olmaları bir haksızlık yaratmaz. Siz, daha uzun süre prim ödeyeceğinizden dolayı, daha yüksek emekli maaşı alacaksınız. Sigortacılığın mantığında da bu var. Söylediğiniz konu idari yargıda, ancak Anayasaya aykırılık nedeniyle dava konusu yapılabilir.
* "23 Ekim 1975'te sigortalı oldum. Prim ödeme gün sayım 50002i aşmıştır. Halen çalışıyorum. Doğum tarihim 3.5.1957'dir. yeni tasarı beni nasıl etkileyecek? Ne zaman emekliliğe hak kazanacağım?"
Gültekin Yüksel-İstanbul
Sayın Yüksel, sigortalılık süreniz 24 yıldan fazla, 25 yıldan az. Prim ödeme gün sayınız dolsa bile, sigortalılık süreniz dolmadığı için yeni rejime tabi olacaksınız. Tasarı yasalaştığında, 25 yıllık sigortalılık sürenizi ve 47 yaşınızı doldurmak ve 5360 gün prim ödemek koşuluyla emekli olabileceksiniz?
* "19.2.1957 doğumluyum. 14.2.1977 tarihinden bu yana sigortalıyım. 4850 iş günü prim ödemem var. Yeni tasarıya göre, hangi tarihte emekli olabilirim?"
Sema Çam-İstanbul
Sigortalılık süreniz 20 yıldan fazla. Sorun prim ödeme gün sayınızda. Tasarı yasalaşıncaya kadar, 5000 günü tamamlama olanağınız yok. Bu durumda, tasarı aynen yasalaşırsa, prim ödeme gün sayınızı tamamladığınızda emekli olacaksınız.
