|
|
8.4 milyar dolarlık fark
Mali sistem, likiditenin tepe noktasına ulaştığı 1 yıl öncesine göre 8.4 milyar dolar geride
Tam bir yıl önce yurtdışından gelen kısa vadeli sermaye girişlerinin sayesinde 29 Haziran 1998'de Merkez Bankası'nın döviz pozisyonu 10.1 milyar dolarla tepe noktasına ulaştı. Döviz alımları karşılığında piyasaya para veren Merkez Bankası, anti enflasyonist programı uyarınca 4.1 milyar dolarlık fazla likiditeyi ters repo ihaleleriyle sterilize ediyordu.
Kriz, vergi kanunu ve seçimin etkisi derken, 29 Haziran 1999 itibariyle gelinen nokta şöyle: Merkez Bankası'nın döviz pozisyon fazlası 7.2 milyar dolarda. Ayrıca Merkez Bankası piyasaya repo işlemleriyle 1.3 milyarın biraz üzerinde fon enjekte ediyor. İki tarih arasında döviz pozisyon kaybı 2 milyar 941 milyon dolar. Piyasadaki nakit miktarında da 5.5 milyar dolar fark var. Kısacası mali sistem 8.4 milyar civarında likidite kaybına uğramış.
Nereye gitti?
8.4 milyar dolarlık likidite eksiğinin üç temel kaynağı bulunuyor. Bunlardan ilki kriz ve vergi yasası nedeniyle yurtdışına kaçan para. İkincisi Türkiye'nin yurtdışına net borç ödeyicisi olması. Rusya krizinin ardından ancak geçen yıl sonuna doğru az miktarda borç alabilen Hazine, bu yıl yurtdışında 2.4 milyar dolarlık tahvil ihracı gerçekleştirdi. Buna karşılık, ilk altı ayda 5.2 milyar dolarlık dış borç ödedi. Bankacılık sektörünün sendikasyon kredilerindeki yenileme oranı ise yüzde 60-70 seviyelerinde.
Üçüncü etken de mali sistemin Merkez Bankası'ndan aldığı borç karşılığında ödediği faiz. Mali sistem eksiye geçtiği Ağustos 98 sonundan itibaren Haziran 99 sonuna kadar aldığı borcun günlük ortalaması 900 trilyon civarında. Fonlama faizi yüzde 120'nin üzerinde olduğuna göre, faiz için ödenen para 10 ayda anaparaya ulaşıyor.
Dikkati çeken bir nokta da şu: Bankacılık sistemi eksiye 25 Ağustos 1998'de geçti. O tarihte Merkez Bankası'nın döviz pozisyonu 7.6 milyar dolardı. 29 Haziran 1999'da pozisyon 7.1 milyar dolarda. Arada 500 milyon dolarlık fark var. Ancak nakit açığı 1.3 milyar doların üzerinde.
Bugün IMF tarafından yapılacak açıklamanın ardından yurtdışından para girişinin başlayacağını düşünsek bile, mali sistemin 29 Haziran 1998 dengesine gelmesi için biraz daha kâr üretmesi gerekiyor.
NADİN TAŞCIOĞLU
TCMB analİtİk bİlançosu (Milyar TL)
| | 29 Haziran | 22 Haziran | 31 Aralık | 21 Haziran |
| 1999 | 1999 | 1998 | 1998 |
| 29-Haz-99 | 31-Ara-98 | 25-Ağu-98 | 29-Haz-98 |
| Aktifler | 9.841.708 | 6.867.924 | 7.357.484 | 8.009.353 |
| Dış Varlıklar | 10.747.525 | 7.204.082 | 7.262.550 | 7.819.866 |
| İç Varlıklar | -905.817 | -336.158 | 94.934 | 189.487 |
| Nakit İşlemler | -374.525 | 80.643 | 752.390 | 701.027 |
| Kamuya Nakit Kredi | 500.864 | 771.915 | 744.710 | 693.347 |
| Bankalara Nakit Kredi | 7.680 | 7.544 | 7.680 | 7.680 |
| Diğer Kalemler | -883.069 | -698.816 | -365.857 | (333.322) |
| Değerleme Hesabı | -531.292 | -416.801 | -291.599 | (178.218) |
| Pasifler | 9.841.708 | 6.867.924 | 7.357.484 | 8.009.353 |
| Toplam Döviz Yüküm | 7.737.222 | 6.340.632 | 5.141.502 | 5.143.210 |
| Dış Yükümlülükler | 5.146.143 | 4.297.078 | 3.538.096 | 3.403.254 |
| İç Yükümlülükler | 2.591.079 | 2.043.554 | 1.603.406 | 1.739.956 |
| Döviz Ol Takip Ol Mev | 669.680 | 668.292 | 439.161 | 657.416 |
| Bankalar Döviz Mev | 1.921.399 | 1.375.262 | 1.164.245 | 1.082.540 |
| Merkez Bankası Parası | 2.104.486 | 527.292 | 2.215.982 | 2.866.143 |
| Rezerv Para | 2.584.433 | 2.145.718 | 1.904.971 | 1.607.088 |
| Dolaşıma Çıkan Bank | 1.475.532 | 1.328.542 | 1.204.289 | 980.982 |
| Bankalar Mevduatı | 1.075.280 | 782.555 | 664.758 | 592.976 |
| Bankalar Zorunlu Karş | 957.257 | 694.261 | 584.558 | 526.317 |
| Bankalar Serbest İmk | 118.023 | 88.294 | 80.200 | 66.659 |
| Fon Hesapları | 21.259 | 16.737 | 22.047 | 22.420 |
| Banka Dışı Kesim Mev | 12.362 | 17.884 | 13.877 | 10.710 |
| Diğer MB Parası | -479.947 | -1.618.426 | 311.011 | 1.259.055 |
| API Borçları | -565.293 | -1.830.589 | -64.335 | 1.094.682 |
| Kamu Mevduatı | 85.346 | 212.163 | 375.346 | 164.373 |
| Dolar kuru | 418.286 | 313.475 | 276.705 | 264.015 |
| Net İç Varlıklar | -1.129.171 | 579.355 | -6.911.622 | -1.760.114 |
|
Copyright © 1999, MERKEZ GAZETE DERGİ BASIM YAYINCILIK SANAYİ VE TİCARET A.Ş. - Tüm hakları saklıdır
|