Özbek krizi vurdu
Park Holding baþta olmak üzere, Yüksel ve Koç'un da yatýrýmlarý Özbekistan ile yaþanan siyasi sorunlar nedeniyle da zor duruma düþtü

Türkiye ile iliþkileri geren Özbekistan Cumhurbaþkaný Kerimov, 'At yürekli iþadamý' diye kadeh kaldýrdýðý Turgay Ciner'e de vurdu, 50 milyon dolarlýk alacaðýný ödemiyor. Park Holding Yönetim Kurulu Baþkaný Ciner de Ýsviçre hakem heyetine baþvurup, Özbekistan'a yasal müeyyide uygulanmasýný talep ediyor...

Baþbakan Bülent Ecevit'in açýklamalarýyla resmilik kazanan Özbekistan arasýndaki siyasi kriz, bu ülkede yatýrým yapan Türk iþadamlarýna da zarar veriyor. 1991 yýlýnda baðýmsýzlýðýný kazanmasýyla birlikte Özbekistan'a ilk kazmayý vuran Türk þirketi Park Holding'di. 7 tekstil fabrikasýný anahtar teslim yapacaktý, karþýlýðýnda da pamuk alacaktý.

Fabrikalardan 6'sý bitti, birinin de yüzde 15'ine kadar gelindi. Ancak Özbekistan, ödemesi gereken 50 milyon dolarý alýkoyuyor. Park Holding de anlaþma þartlarýna göre Ýsviçre Hakem Heyeti'ne gitti. Sonucunun iki-üç haftada alýnmasýn bekliyor. Park Holding, "Anlaþma þartlarý 5 yýl içinde deðiþemez" maddesine dayanarak, davayý kazanmayý umut ediyor. Özbekistan Cumhurbaþkaný Ýslam Kerimov ise her ortamda "Türk þirketlerine sýrt çevirmeyi" sürdürüyor.

At yürekli adam
Özbekistan Cumhurbaþkaný Ýslam Kerimov, Park Holding Yönetim Kurulu Baþkaný Turgay Ciner'le, 1990'larýn baþýnda Özbekistan'a yatýrýmcý olarak gittiðinde, "Ýþte at yürekli adam. Ben böyle iþadamlarý istiyorum" diyerek, kadeh tokuþturuyor, Türkiye'yi kardeþ ilan ederken "Özalizmi getireceðiz" diye rota da çiziyordu.

Park Holding'le, Özbekistan iliþkisi beslendikçe besleniyor, Ciner "kardeþe" yardým yardým üstüne yardým yaðdýrýyor. Kitaplar bastýrýyor, üniversitelerine bilgisayarlar alýyor, 15 ambulans, 60 traktör veriyor, Özbek gençlerine buradaki eðitimleri için burs olanaðý tanýyor... Olmuyor, düzelmiyor, Ciner'in anlaþmasýna uygun olarak pamuk verilmiyor. Ciner de bundan üç ay önce ikili anlaþmanýn kapsamýnda Ýsviçre Hakem Heyetine baþvuruyor.

Bir diðer önemli yatýrýmcý Koç Topluluðu. Kerimov, Cumhurbaþkaný Süleyman Demirel'in davetlisi olarak Türkiye'ye gelmiþ, Arçelik fabrikasýný gezerken de "Bundan ben de istiyorum" diye tutturmuþtu. Koç Topluluðu da bunun üzerine Özbekistan'ý Türk cumhuriyetleri içinde yatýrým önceliði olan bir yere oturtmuþ, minibüs fabrikasýnýn yanýna Arçelik için de kollarý sývamýþtý. Koç'la da Kerimov'un siyaseti bu uzlaþma havasýný korumadý. Minibüs fabrikasýnda "geri teknoloji transferi" yapýldýðý iddialarýný ortaya attý. Kerimov'a ilgililer minibüsün topyekžn bir fabrikasyon mamülü olmadýðýný, el emeði yoðunluðu olduðun anlatmakta güçlük çektiler.

Özbekistan, Türkiye ile ilgili kuþkularýný açýklamakta çoðu kez çekinmedide. Kerimov seçimlere rakibi olarak giren Ýslami kesimlerle de yakýn iliþkisi olan rakibi Muhammed Salih'in silahlý güçlerini Ýstanbul'da eðittiði duymuþ, Tansu Çiller'in Baþbakanlýðý döneminde aðýrlandýðýný da ileri sürmüþtü. Özbekler, bununla da kalmayýp, Davos toplantýlarýnda ülkesine yatýrým yapmak isteyen Batýlýlar'a açýk açýk "Türkiye üzerinden gelmeyin" demiþlerdi. Yeni açýlan 10 milyon dolarlýk Taþkent ihalesi için yeterlilik belgesi alan firmalar içinde yer alan Türkler'in hakký yenmezse kriz atlatýldý diye bakýlacak.

200 firma iþ býraktý
Özbekistan yönetiminin bu ülkede kazanýlan paralarýn ülke dýþýna çýkarýlmasýna izin vermemesiyle para transferi sorunu yaþayan 200 Türk firmasý iþ býraktý

* Ýbrahim GÜNDÜZ

ANKARA- Türkiye ile Özbekistan arasýnda siyasi alanda kriz yaþanýrken bu ülkede faaliyet gösteren 384 Türk firmasýndan yaklaþýk 200'ünün iþi býraktýðý öðrenildi. Özbekistan yönetiminin bu ülkede kazanýlan paralarýn ülke dýþýna çýkarýlmasýna engellemesi Türk firmalarýný canýndan bezdirdi.

150 firma kaldý
1990'lý yýllarýn baþýnda Sovyetler Birliði'nin daðýlmasýndan sonra Özbekistan'ýn dýþa açýlmasýnýn ardýndan bu ülkede bugüne kadar 384 Türk firmasýnýn kurulduðunu belirten yetkililer, bu firmalardan halen 150'sinin faaliyet gösterdiðini kaydettiler. 200'den fazla firmanýn zaman içinde ya kapandýðýný ya da daha iyi þartlarda baþka yerlerde iþ imkaný bulduklarý için ayrýldýklarýný belirten yetkililer, Özbekistan'da görev yapan Türk firmalarýnýn en büyük sorunlarýnýn "para transferi" olduðunu söylediler.

Para transferi sorun
Özbekistan'da Koç Grubu'nun bir minibüs üretim fabrikasý bulunurken, diðer fabrikalarýn tekstil, inþaat, gýda ve deterjan üzerine olduðu ifade edildi. Türk firmalarýnýn Özbekistan'a hammadde götürdüklerini ve orada gerçekleþtirdikleri üretim sonrasýnda kazandýklarý parayý Türkiye'ye transfer etmek istediklerini belirten yetkililer, "Burada birtakým sorunlar yaþanýyor.

Yani Özbekistan yönetimi para transferinin kendi istedikleri zaman gerçekleþmesini istiyor. Ýþadamý ise ihtiyacý olduðu zaman bu transferin gerçekleþmesini istiyor" dediler. Özbekistan'da görev yapan Türk firmalarýnýn birtakým mevzuat sorunlarýyla da karþý karþýya olduklarý belirtildi. Yetkililer, Özbekistan'ýn kendi özgü ve eskiden kalan ticari mevzuatýnýn Türkiye gibi dýþa açýk bir ekonomide faaliyet gösteren firmalara ters geldiðini belirttiler.

Özbekistan'da halen iþçi, öðretmen, iþadamý olmak üzere 4000 civarýnda Türk vatandaþýnýn bulunduðu da belirtildi.

Özbek yönetiminin bazý rejim muhaliflerinin Türkiye tarafýndan desteklendiði iddialarý üzerine iki ülke arasýndaki siyasi iliþkiler gerginleþti ve Özbek yönetiminin bazý Türk okullarýný kapatmasý ve Türkiye'de okuyan 234 Özbek öðrencisini geri çaðýrmasýndan sonra iki ülke iliþkileri krize girdi.