Piyasada canlanma vergiye bağlı

Başbakan Bülent Ecevit ve Maliye Bakanı Sümer Oral'ın, yeni hükümetin vergi yasalarında aksayan yönlere ilişkin değişiklikler yapacağını açıklamaları, kamouyonda büyük bir memnuniyet yarattı.

Dünkü SABAH'ta yayımlanan "Vergide Neler Değişmeli?" başlıklı yazımızda, değişik kesimlerden büyük ilgi ve destek buldu.

Reform iddialarıyla yola çıkılan son Vergi Yasası'nın Resmi Gazete'de yayımlanmasıyla birlikte başlayan tedirgiliğin, giderek artması, ekonomide yaşanan durgunluğun bir diğer nedeni oldu...

Bize gelen binlerce mektup ve faks, konuşmacı olarak katıldığımız panel ve konferanslarda şikayet konusu olan düzenlemeler, ağırlıklı olarak birkaç noktada toplanıyor.

Bunlar; Mali Milat'la getirilen "nereden buldun?" uygulaması, Geçici Vergi, Gayrimenkul vergileri, Enflasyon muhasebesinin olmayışı, Mevduat faizlerinin beyanı,

Mali Milat karışıklığı
Vergi yasalarının en çok tartışılan ve kafaları karıştıran maddesi Mali Milat'la getirilen "nereden buldun?" uygulamasıyla ilgili.

* Halk arasında, "nereden buldun?" diye ifade edilen ve 1 Ocak 1999'dan itibaren yürürlüğe giren yasa maddeleri son vergi düzenlemeleriyle getirildi.

* Buna göre, bir kişi ev, arsa, hisse senedi, yeni bir iş kurulması gibi tasarruf yaptığında ve lüks düğün, yurdışı gezi gibi bir harcama yaptığında tasarrufu ile harcamasının vergisini ödeyip ödemediğine bakılıyor.

* Bu noktada 3,5 milyar lirayı aşan bir fark bulunursa o kişiye tasarruf ve harcamalarının kaynağı "nereden buldun?" diye soruluyor.

* Örneğin 200 milyar liraya gayrimenkul alan bir kişi Maliye'nin yetkili elemanlarının sorgulaması sırasında bu gayrimenkulü almaya yetecek kadar kazanç sağladığını ve vergisini ödediğini kanıtlarsa herhangi bir sorun yok.

* Ancak, bu kadar geliri yoksa şu açıklamalar da kabul ediliyor. Toto, loto veya piyangodan çıktığı kanıtlanan para, miras kaldığı kanıtlanan servet, 30 Eylül 1998'de bankaya bloke edilen nakit veya döviz ve yakın akrabadan aldığı kanıtlanan borç.

* Bu yollardan biriyle kanıtlanmadığı takdirde, o kişi açıklanamayan kısım üzerinden vergilendirilecek. Vergi oranı da yüzde 15'ten başlayacak ve yüzde 40'a kadar (fon payıyla birlikte yüzde 44'e kadar) ulaşabilecek.

Eleştirilen konular neydi?
* Uygulama tebliğinin 15 Ağustos'da yayınlandığı "Mali Milat ve Blokaj" olayında 30 Eylül'ün "Mali Milat" tarihi olarak belirlenmesinde, süre çok kısa tutuldu, çok kimse neyin nasıl olacağını anlamadı.

* Bankaya, bloke edilecek olan hamiline çek, hazine bonosu, nakit para, döviz vs. nedeniyle vergi incelemesi yapılıp yapılmayacağı konusunda, Maliye inandırcı bir açıklama yapamadı.

* Dönemin Başbakanı ve Maliye Bakanı, vergi incelemesi yapılmayacağını sözlü olarak taahhüt ettiler. Ancak vatandaş buna inanmadı. Çünkü, yasada inceleme yapılmayacağına ilişkin madde yeralmıyordu.

* Vergi sisteminde, yeni bir başlangıcın dönüm noktası olan "Mali Milat", iki hafta kadar kısa bir süreye sıkıştırıldığı için, olayın ayrıntıları konusunda, kamuoyu yeterince bilgiledirilemedi.

* Maliye Bakanı'nın "Otomobil alanları fişliyoruz. Tek tek hesap sorup, kaynağını araştıracağız" demesi biranda otomotiv sektörünü geriletti. "Fişlenme" sözü, vatandaşı ürküttü. İnsanlar otomobil almaktan korkar oldular. Bu da otomotiv sektöründe, yan sanayi de dahil büyük durgunluk yarattı.

* Ev alanlara, dükkan ve yazlık alanlara bunun parasını nereden buldunuz? diye sorulacak olması, biranda inşaat sektörünü kilitledi. İnşaat durunca, ekonomide buna bağlı olan tüm sektörde durdu. İnşaat sektörü Türkiye'deki sektörlerin üçte birini doğrudan ilgilendiren bir sektör olduğu için olayın boyutları büyüdü.

* Yeni kurulacak ya da sermaye artıracak olan şirketler, parayı nereden buldun? diye sorulacağı endişesiyle sermaye artırımları yapamadılar. İşletmeler, yetersiz sermayeyle çalıştılar.

* Yeni işyeri açacak olan ve şirket kuracak olanlar "Nereden Buldun?" sorgulamasından korktukları için vazgeçtiler.

* Bankaya para yatıracak olanlar "Nereden buldun?" diye sorgulamaktan korktukları için vazgeçip dövize yöneliyorlar.

* Yurt dışından döviz gelecek denildi. Döviz beklenirken tam aksine milyarlarca dolar yurtdışına çıktı... Hazine Müsteşarının resmi rakam olarak 7 milyar dolar şeklinde ifade ettiği bu tutarın, 20 milyar dolara ulaştığı tahmin ediliyor.

* Çemberin daralacağını düşünenler döviz alıp, yastık altında saklamaya yöneldiler. Bu giderek de artıyor.

* Tüm bunlar da, piyasadaki durgunluğun önemli bir nedeni oldu.

* Piyasada yaşanılan durgunluk nedeniyle işletmelein ticari kârını da olumsuz etkiliyor. Bu da 2000 yılında beyan edilecek kazancın ve vergi gelirlerinin azalmaya devam edeceği anlamına geliyor. Kazanç olmayınca, vergi de ödenmeyecek.

* Piyasada yaşanan durgunluk nedeniyle mal ve hizmetten alınan ve toplam vergi gelirlerinin üçte birini oluşturan KDV'de büyük gerileme olacak.

Yapılması gereken
* Birinci aşama, Mali Milat uygulamasının iki üç yıl ertelenmesi,

* İkinci aşama önceki yasada yeralan hataların düzeltilmesi,

* Geçmişi sıfırlayan ve vatandaşın geçmişle bağlantısını kesen bir düzenlemeye gidilmesi, bu aşamada beyannameli mükelleflere bir matrah artırımı getirilip 100 trilyonun üzerinde vergi toplanması,

* Yeni düzenleme vatandaşı tedirgin etmeyecek şekilde yapıldıktan sonra kamuoyunun aydınlatılması...şeklinde olmalı.