|
|
Canavar uyandı
Geçen yıl Şubat'tan beri düşen enflasyon, yüzde 5.3'lük artışın yaşandığı Nisan ayında yeniden yükselişe geçti. Yıllık enflasyon yüzde 50'ye çıktı
Enflasyonda 14 ay süren saadet sona erdi. Geçen yıl Şubat ayından beri düşüş trendinde olan ve yüzde 92.5'ten yüzde 48.2'ye kadar inen enflasyon, Nisan ayı fiyat artışıyla birlikte yeniden yüzde 50'ye çıktı.
DİE'den yapılan açıklamaya göre Nisan ayında toptan fiyat artışı (TEFE) yüzde 5.3 oldu. Geçen yılın aynı ayında yüzde 4 olan artış oranı yıllık endeksten çıkarıldı. Yerine yüzde 5.3'lük artış girince, enflasyon da kafasını kaldırdı.
Geçen ay tüketici fiyatları (TÜFE) da yüzde 4.9 arttı. Buna göre yıllık TÜFE oranı da yüzde 63.5'ten yüzde 63.9'a çıktı.
İTO Geçinme Endeksi'ne göre de Nisan ayında perakende fiyatlar yüzde 5.2 oranında arttı.
Hükümetin enflasyonu durdurmak için uyguladığı tedbirlerin yanı sıra, global kriz yaklaşık 1.5 yıldır ekonomik durgunluğa neden olurken, düşen petrol de fiyatlara yansıyordu.
Beklentiler değişti
Ancak petrol fiyatlarının 9 dolar civarından yeniden 16 dolara kadar yükselmesi, krizde dibe vurma sinyallerinin alınması gibi nedenlerle beklentiler değişmeye başladı. Durgunluktan çıkış heyecanı, "çekirdek enflasyon" denilen özel imalat sanayiine de yansımış görünüyor. Önümüzdeki dönem için de önemli bir gösterge olarak kabul edilen bu oran, Nisan ayında yüzde 4.1 oldu. Daha önceki üç aylık dönemde yüzde 3 ile yüzde 3.3 aralığında gezinen çekirdek enflasyonda hızlı bir yükseliş oluştu.
Özel sektörün nisan ayı enflasyon artışındaki payı yüzde 3.7 olarak gerçekleşti. Bu oran Eylül ayından bu yana ilk kez 3.5'in üzerine çıktı. Özel imalat sanayindeki fiyat artışları geçen ay başta tekstil sektörü olmak üzere zamların kapıya dayandığını ortaya çıkardı.
Geçen ayki enflasyon artışında önemli payı olan giyim, yüzde 70'lere varan kış indiriminin ardından yeni sezonda vitrinlerin beklenen talep artışını da yansıtan zamlı fiyatlarla donandığını da ortaya koyuyor. Bu arada yeni sezon mallarının "ucuz" çıkacağı beklentisinin de pek gerçekleşmedi.
Hedefi tutturmak zor
Yılsonunda enflasyonun yüzde 35 olabilmesi için, önümüzdeki yedi ay boyunca ortalama fiyat artışının yüzde 2 seviyesinde gerçekleşmesi gerekli. Genellikle yüzde 1-3 aralığında artışların görüldüğü yaz aylarında bu oran tutturulabilse bile, özel sektörün kriz sonrası yaralarını sarmak için zam yapma isteği gözönüne alındığında, hedefin zora girdiği düşünülüyor.
Toplumda genel beklenti de yılsonu TEFE artışında hükümetin hedefine ulaşamayacağı yönünde. Örneğin Merkez Bankası'nın özel sektör şirketleri arasında yaptığı anket sonuçlarına göre, katılanların yüzde 49'u enflasyonun yüzde 40 ile 60 aralığında gerçekleşeceğini düşünüyor.
Aylık ve yıllık bazda enflasyon (%)
| | | 1998 | 1999 |
| Ocak | 6.5 | 92.5 | 3.6 | 50.0 |
| Şubat | 4.6 | 89.6 | 3.4 | 48.3 |
| Mart | 4.0 | 86.0 | 4.0 | 48.2 |
| Nisan | 4.0 | 83.3 | 5.3 | 50.0 |
| Mayıs | 3.3 | 79.9 |
| Haziran | 1.6 | 76.7 |
| Temmuz | 2.5 | 72.1 |
| Ağustos | 2.4 | 67.4 |
| Eylül | 5.3 | 65.9 |
| Ekim | 4.1 | 62.0 |
| Kasım | 3.4 | 58.6 |
| Aralık | 2.5 | 54.3 |
En çok giyim eşyası ve akaryakıt etkiledi
OCAK 1998'ten bu yana ilk kez artan enflasyonun yüksek çıkmasında akaryakıt ve giyim eşyası fiyatları etkili oldu. Geçen ay ham petrol ve doğalgaz ürünleri fiyatlarına gelen yüzde 38'lik zam, madencilik endeksinin yüzde 8.6 artmasına neden oldu. Özel sektör imalat sanayiinde fiyat artışlarının yüzde 4.1 ile yılın en yüksek seviyesine çıkınca TEFE'deki artış da yüzde 5.3'ü buldu.
Tüketici fiyatlarında ise yenilenen vitrinler ile birlikte zamlı fiyatlar geleneksel olarak nisan ayı enflasyonuna yansıdı. Giyim eşyaları 4.9'luk artışın yüzde 1'lik kısmını oluşturdu. Gıda fiyatlarında artış oranı da önceki aylarla karşılaştırıldığında hafif de olsa yüksek oranda gerçekleşti.
Nisan'da yüzde 60.9 ile fiyatı en çok artan portakalı yüzde 44.2'lik artışla badanacı, boyacı ücreti, yüzde 34.6'lık artışla da elma izledi. Erkek giyim eşyası fiyatlarındaki yüksek artış da dikkati çekti. Ceket yüzde 18.9, gömlek yüzde 15.7, ayakkabı yüzde 8.2 oranında zamlandı. Nisan ayında, patates, yumurta, tavuk ve balık eti ile belediye ekmeği fiyatlarında gerileme oldu.
Zam şampiyonları
| Ürün | Zam oranı |
| Portakal | 60.9 |
| Badanacı boyacı ücreti | 44.2 |
| Elma | 34.6 |
| Ceket(erkek) | 18.9 |
| Gömlek(erkek) | 15.7 |
| Şöför Eğ. ücreti | 13.2 |
| Kalorifer yakıtı | 12.2 |
Döviz kuru enflasyonla yarışıyor
Enflasyona paralel kur artışı politikasında, yarışı hafif farkla kur artışı kazanıyor. Son dört aylık verilere göre devalüasyon yüzde 19'a yaklaşırken, toptan fiyat artışı hızı yüzde 17.3 seviyesinde kaldı. Global krizle birlikte Merkez Bankası'nın "ödemeler dengesinin kalitesini korumayı" ana hedef olarak seçmesi sonucunda, Türkiye'nin dış pazarlarda rekabet gücünün fazla zorlanmaması için kur artışında ayarlamaya önem verildi. Böylece günlük baza indirgenen hassas ayarlamalar yapan Merkez Bankası'nın 1 dolar ve 0.77 eurodan oluşan kur sepetinin artış oranını enflasyonun çok hafif üzerine tutmaya devam ettiği gözleniyor.
| Ay | Devalüasyon | TEFE |
| Ocak | 4.75 | 6.5 |
| Şubat | 5.95 | 4.6 |
| Mart | 4.87 | 4.0 |
| Nisan | 4.03 | 4.0 |
| Mayıs | 3.43 | 3.3 |
| Haziran | 2.80 | 1.6 |
| Temmuz | 2.41 | 2.5 |
| Ağustos | 2.78 | 2.4 |
| Eylül | 2.70 | 5.3 |
| Ekim | 3.88 | 4.1 |
| Kasım | 4.60 | 3.4 |
| Aralık | 4.50 | 2.5 |
| 1998 | 58.0 | 54.3 |
| Ocak 99 | 4.17 | 3.6 |
| Şubat | 4.50 | 3.4 |
| Mart | 3.85 | 4.0 |
| Nisan | 4.72 | 5.3 |
| 1999 (4 ay) | 18.96 | 17.3 |
|
Copyright © 1999, MERKEZ GAZETE DERGİ BASIM YAYINCILIK SANAYİ VE TİCARET A.Ş. - Tüm hakları saklıdır
|