Asgari ücretin vergi dışı bırakılması, yıllardır tartışılan, bazı hükümet programlarında yeralan, ancak bir türlü gerçekleşmeyen bir olay.
Nedenine gelince asgari ücretin vergi dışı bırakılması, doğrudan veya dolaylı olarak birkaç katrilyon lira gelir kaybına neden oluyor. Maliye Bakanlığı verilerine göre, Gelir Vergisi'nin, yarısını ücretliler ödüyor. Ücretliler, 1999'da aylık 15 milyon liranın, brüt asgari ücret olan yaklaşık 78 milyon liraya yükseltilmesi anlamına geliyor. Öte yandan, ücretliler dışındaki vergi mükelleflerinin ise, "en az geçim indirimi" ya da başka bir ad altında bir indirimleri yok!.. Bu da ayrı bir sorun.
Asgari ücretin vergi dışı bırakılmasının; fiyatlar genel düzeyi, istihdam, gelir dağılımı ve emek arzı üzerinde etkisinin yanısıra ayrıca mali etkileri de vardır. Şu aşamada görünen o ki, daha uzun yıllar asgari ücreti vergi dışı bırakmak çok zor.
Peki, yabancı ülkelerde durum nedir? diye soracak olursanız, onu da hemen açıklayalım.
Bazı yabancı ülkelerde, asgari ücretin ABD doları cinsinden tutarı, uygulanan geçim indirimi ve bunun asgari ücrete oranı tabloda gösterilmiştir.
Görüldüğü gibi, yabancı ülkelerin de, tamamına yakın kısmında, asgari ücret vergi dışı değildir.
* Yabancı ülkelerde; bekâr, evli ve bir ya da iki çocuklu olma durumuna göre, en az geçim indirimi tutarı artmaktadır.
* Türkiye'de "en az geçim indirimi" adı altında bir indirim uygulanmamaktadır. Yalnızca, ücretlilerin yararlanabildiği, aylık tutarı 15, yıllık tutarı da 180 milyon lira olan "özel indirim" uygulanmaktadır. Bu indirim tutarı bekâr, evli ya da çocuklu evli olanlar için aynıdır. Asgari ücretlinin eline net 58 milyon lira civarında para geçmektedir.
* Asgari ücretin vergi dışı bırakıldığı Almanya'da, bekâr için değil ama, çocuksuz evli olan bir mükellef için; asgari ücretin vergi dışı olma durumu sözkonusudur.
* Yabancı ülkelerde, yıllara bağlı olarak en az geçin indirimi tutarı giderek artmaktadır. Örneğin İngiltere'de "Personel allowance" olarak adlandırılan ve çocuksuz evli olan bir mükellef için; 1999'da 6095 sterlin olan en az geçim indirimi tutarı, 2000 yılında 6405 sterline yükselmektedir. Her bir çocuk için 1900 sterlin olan indirim de 2000 yılında 1970 sterline yükselmektedir.
* İngiltere'nin yanısıra, Fransa, Almanya gibi ülkelerde de, en az geçim indirimi tutarı yıllara göre artmaktadır.
Sonuç olarak, Türkiye'de asgari ücretin vergi dışı bırakılması şu aşamada mümkün değildir.
