Hangi milliyetçilik?

Milliyetçiliðin tek bir tanýmlamasý yok. Batý'daki yaygýn tanýmlamaya göre, milliyetçilik, hangi milletinkiyse ona diðerlerine tahakküm etme hakkýný verir. Bu anlayýþýn tarih boyunca çeþitli çatýþma, savaþ, kavimsel (etnik) temizlik, hatta soykýrýmlara sebep verdiði doðrudur. Batý'da "nasyonalizm" denince daha çok bu ideoloji kasdedilir. Bu sebepten ötürüdür ki Türkler milliyetçi olduklarýný ilan edince Batýlýlar endiþeleniyorlar.

Doðru milliyetçilik
Oysa milliyetçiliði, geçmiþe ait ayný hatýralarý ve gelecek için de ayný ülküleri paylaþarak beraberce yaþamak isteyen kiþilerden oluþan ve bu beraberlik sayesinde kendisine özgü bir ortak üst-kültür yaratan bir toplumun kendi baðýmsýz siyasi örgütleniþine sahip olmak yani devlet olmak ve öyle kalmak iradesini taþýyan akým olarak tanýmlamak da mümkündür. Ulus/devletin ahlâk ilkelerine uymasý zorunluluðu bu tanýmlamadan çýkmaz. Ulus/devlet olmuþ bir kapsamlý toplum diðer devletlerle iliþkilerinde ahlâki ilkelere uyabilir de, uymayabilir de! Nasýl ki sýrf insan olmak da ahlâklý bir kiþi olmak için yetmez. Milleti oluþturan kiþilerin çoðunluðu ve yöneticileri mensup olduklarý milletin diðerlerine karþý ahlâk kurallarýna uygun hareket etmesi gereðini kendi vicdanlarýnda duyuyorlarsa, o millet, milletlerarasý iliþkilerinde de ahlaka uygun davranýr. Batý'da bu anlayýþa daha çok vatanseverlik (patriotizm) denilir.

Faþizm ve nazizm, milleti ahlak kurallarýyla baðlý saymýyorlardý. Musolini, bazý baþka milletlere tahakküm etmeyi Ýtalyan milletine bahþedilmiþ bir üstünlüðün tabii sonucu sayýyordu! Irkçýlýk saçmalýðýna saplanmýþ olan Hitler ise Almanlar'ýn üstün ýrký oluþturduklarý için tüm öbür milletlere hakim olma hakkýna sahip olduðu inancýndaydý! Komünizm ise fiiliyatta yayýlmacý Rus milliyetçiliðine bürünmüþtü.

Oysa bu baðnazlýk ulus/devletin doðuþ sürecinde yoktur. Ulus/devlet Batý'da doðmaktayken kendi toplumlarýna birlikte yaþama iradesini vermekte büyük rolleri olan krallar, birbirleri aleyhine savaþ açma hakkýný kendilerinde görüyorlardý; ama deðiþik devletlerin varlýðýný tabii saydýklarýndan savaþ, rakibin topyekžn imhasýný amaçlamýyordu.

XVIII. asrýn aydýnlanma feylesoflarý bu tarifi tutarlý ve bilinçli ahlak ilkeleriyle tamamlamýþlardýr. Montesquieu, "Defterler"inde þöyle diyordu: "Eðer kendim için faydalý olup da aileme zarar verecek bir þey öðrenseydim onu aklýmdan çýkarýrdým. Eðer ailem için faydalý olsa bile vataným için faydalý olmayan bir þey bilseydim onu unutmaya çalýþýrdým. Eðer vatanýma hayýrlý olan, ama Avrupa'ya hayýrlý olmayan veya Avurpa için hayýrlý olup da insanlýk için zararlý olan bir þeyden haberim olsaydý ona bir cürüm diye bakardým."

Ýþte Atatürk de Türk milliyetçiliðini böyle anlamýþtýr. O'nun beyni bütün bir Aydýnlanma'yý özümsemiþti. Ömrünün büyük kýsmýný savaþarak geçirmiþ olmasýna raðmen, o beyin bir çaðdaþlýklar ve tutarlýlýklar hazinesiydi. Atatürk, Montesquieu'nün idealini "Yurtta Sulh! Cihanda Sulh" ilkesinde toplamýþtýr. Türkiye Cumhuriyeti daima bu anlayýþ içinde olmuþtur. Dumlupýnar'da yenilip kaçarken Yunan ordusunun Türk halkýný en çirkin soykýrýmlardan birine tabi tutarak þerefini kirletmiþ olmasýna raðmen, kurtardýðý Ýzmir'de Yunan Bayraðý'ný çiðnemeyi reddeden de O'dur. Türkiye, bu ülküye baðlý olduðu içindir ki Kýbrýs'ýn güneyini de iþgali altýna almak iþten bile deðilken Kýbrýs Türkü'nü zulümden kurtarmakla yetinmesini bilmiþtir.

Laik milliyetçilik
Bir de Balkan milliyetçiliðine bakýn! Millet olarak baþkalarýndan farklý oluþunun sebebini dinde bulan bu anlayýþ Balkanlar'ý yýllardýr bir kan gölüne çevirmiþtir. Bu olgu þunu gösteriyor. Milliyetçilik laik olmalýdýr. Bir millete mensup olmanýn ölçütünü ayný dini inancý paylaþmak olarak gören bir toplum, taþ devrinin kabile anlayýþýna dönmüþ olmakla kalmaz; farklý dini inanca sahip kendi vatandaþlarýna bile inancýndan ötürü eþit insan diye bakmaz. Milliyetçilik, nasýl ýrka veya kavimsel ölçütlere baðlanamazsa, laiklik dýþýnda da gerçek millet olunamaz. Balkanlar'daki yanlýþ iþte buradadýr. Türkiye'nin de Atatürkçü düþünceye aykýrý olacak böyle bir yanlýþlýða düþmemesi þarttýr.